درختان و گیاهان

درخت پرتقال

همه چیز درباره ی درخت پرتقال

معرفی و شناخت درخت پرتقال

درخت پرتقال با نام علمی CITRUS SINENSIS و نام لاتین SWEET ORANGE یکی از گونه های دیگر مرکبات به شمار می رود .درخت پرتقال از راسته ی افرا سانان ، تیره ی سدابیان  RUTACEAE و سرده ی مرکبات می باشد . قصد داریم در دانه برفی به پرورش و چگونگی کاشت درخت پرتقال بپردازیم ما را تا پایان مطلب همراهی کنید .

  • زادگاه اصلی درخت پرتقال در جنوب شرقی آسیا ، هند ، چین و ژاپن و شمال امریکا است .
  • درخت پرتقال جز درختان همیشه سبز محسوب می شود .
  • مشهور ترین گونه ی اصلاح شده پرتقال در دنیا تامسون ناول نام دارد .
  • گونه ی زینتی آن Citrus Mitis یا کامکوات نام دارد . 
  •  پرتقال زینتی یا کامکوات درخت پاکوتاهی است که دارای میوه‌های شبیه پرتقال در اندازه کوچک و کشیده است . (از این گونه می توان بونسای تهیه کرد) .
  • ارتفاع درخت پرتقال در شرایط ایده آل می تواند حتی به ۸ الی ۱۰ متر هم برسد .
  • درخت پرتقال ، دارای برگ هایی به رنگ سبز پررنگ ، براق و گل هایی سفید ، معطر و میوه هایی نارنجی تا قرمز می باشد .
  • در روی ساقه های درخت پرتقال خارهایی به طول ۲ الی ۳ سانتی متر وجود دارد .
  • دارای میوه هایی درشت و بسته به ارقام آن شیرین و ترش مزه است .
  • درخت پرتقال بیش از ۲۰۰ گونه ی مختلف دارد .
  • نام پرتقال به زبان دری مالته نامیده می شود .
  • درختان پرتقال در نواحی مرطوب مثل شمال ایران و جنوب کشور به خوبی قابل کاشت هستند .

گذشته ی پرتقال

فیلسوف معروف به نام کنفوسیوس ازاین میوه ۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح نام برده است . میوه ی درختان اولیه تلخ و کوچک  و پر هسته بوده است . مهندسان ، ژنتیک آن را دستخوش تغییر کرده و توانسته اند درختانی با میوه های شیرین ، بزرگ تر و کم هسته تربیت کنند . نوع ایرانی این میوه Persian Orange نام دارد .  ایتالیایی ها در قرن ۱۱ میلادی کاشت این میوه را که تلخ هم بود ، در اروپا رواج دادند . به تدریج در قرن ۱۵ میلادی گونه ی تلخ جای خود را به گونه ی شیرین تر داد . تاجران ، این میوه را از کشور پرتغال وارد هند کردند .

امروزه در زبان کشورهایی چون یونان ، ایران ، عربستان ، گرجستان و … هنوز لغت این میوه با کشور پرتغال تشابه اسمی دارد . البته ریشه ی اصلی لغت انگلیسی پرتقال یا همان Orange از نارنگ آمده است . لغت فارسی آن به نام نارنج و واژه هایی مشابه آن از زبان های دیگری چون اسپانیایی ، ارمنی و عربی می باشد . در زبان آلمانی و هلندی آن را سیب چینی (بواسطه مبدأ این میوه) آمده است . به طور کلی پرتقال یک میوه ی پیوندی است و از پیوند نارنگی و پومیلو به وجود آمده است .

انواع پرتقال

  1. خونی  یا توسرخ (  بخش گوشتی این نوع به رنگ خون است ، این گونه از پرتقال های معمولی کوچک تر هستند ) .
  2. بیروتی
  3. تامسون
  4. فراست والنسیا
  5. ماندارین ( این میوه بیشتر در منطق استوایی و نیمه استوایی رشد می کند . برای مصارف تازه خوری و انواع سالاد کاربرد دارد ، میوه های این نوع مقاومت بیشتری در برابر خشکی دارند ) .
  6. ناول خونی کارا کارا
  7. واشنگنتن ناول
  8. خونی مورو
  9. تاروکو
  10. سانگینلو یا سانگینیلی 
  11. شهسوراری
  12. آملی
  13. آتوود
  14. بهشهری
  15. بروهن
  16. پارسون براون
  17. پاین اپل
  18. سالوستیانا
  19. سانگینلا
  20. شموطی
  21. کروسی سانگین
  22. هاملین
  23. پرتال مارس
  24. محلی سیاورز

شرایط نگهداری از درخت پرتقال

نور مورد نیاز :

درخت پرتقال همانند درخت انگور ، درخت انبه ، درخت انار و … به مکانی با نور مستقیم خورشید نیاز خواهند داشت .

درخت پرتقال بطور روزانه ۶ الی ۸ ساعت نور مستقیم خورشید نیاز دارد .

نور کم باعث عدم گلدهی و در نتیجه کاهش محصول خواهد شد .

آب مورد نیاز :

  • یکی از مراحل مهم در رشد و تولید محصول بهتر یک درخت ، آبیاری مناسب است .
  • درخت پرتقال خاک نسبتا مرطوب را ترجیح می دهد .
  • اما مرطوب بودن به معنای خیس و غرقابی شدن همیشگی خاک نیست .
  • در بین دو آبیاری در فصل بهار و تابستان اجازه دهید سطح خاک کمی خشک شود سپس گیاه را آبیاری کنید .
  • عمق کاشت درختان پرتقال در میزان آبیاری نقش مهمی دارد .
  • آبیاری بیش از اندازه باعث پوسیدگی و خفگی ریشه های درخت می شود .
  • در این صورت برگ ها زرد شده و گیاه از بین می رود .

به طور کل ، آبیاری درخت پرتقال بسته به سن درخت ، شرایط آب و هوایی و بارش سالیانه و … قطعا متفاوت خواهد بود . اگر بخواهید شرایط مطلوب را برای درخت پرتقال در نظر بگیرید باید آن ها را در فصول رشد یعنی بهار و تابستان مرتبا آبیاری کنید . آبیاری در فصل بهار باعث شادابی درختان پرتقال می شود . در فصل پاییز ( در این فصل به هیچ عنوان آبیاری فیزیکی نکنید )  درخت پرتقال به آبیاری نیاز نخواهند داشت و بارندگی در این فصل ، آبیاری را برعهده دارد . آبیاری در فصل زمستان را کاهش دهید ( در این فصل هر ۱۵ روز یک مرتبه می توان درختان را آبیاری کرد ) .

خاک مورد نیاز :

  • از خاک های سبک شنی تا قلیایی و دارای زهکش استفاده کنید .
  • PH خاک بین ۵ الی ۷ برای کاشت درختان پرتقال مناسب است .

کود درخت پرتقال :

  • تغذیه و کوددهی در زمان درست برای درخت پرتقال بسیار حائز اهمیت است .
  • شیوه و میزان استفاده از کود برای گیاهان با توجه به شرایط فیزیولوژیکی و سن گیاه متفاوت خواهد یود .
  • کود باید تمامی مواد مغذی و ریز مغذی را در خود داشته باشند .
  • بنابراین استفاده از کودهای نیتروژنه برای تقویت و افزایش محصول آن ها مناسب خواهند بود ( به میزان ۵۰۰ گرم الی ۱ کیلو گرم برای هر درخت از این کود را استفاده کنید ) .
  • این عمل را در فصل بهار تا اواخر فصل تابستان انجام دهید .
  • کود های نیتروژنه باعث افزایش روغن در پوست درخت می گردد .
  • این امر به استقامت آن ها در بربر سرما کمک شایانی می کند .
  • و برعکس کودهای پتاس باعث کاهش روغن می گردد .
  • بهتر است کود به صورت یکنواخت در اطراف درخت ( سایه سار درخت ) در عمق ۱۰ الی ۲۰ سانتی متری باخاک مخلوط شود .
  • پس از کوددهی ، درخت را آبیاری کنید .

کاشت درخت پرتقال در خانه (آموزش تصویری)

  • امروزه درختان پرتقال در سراسر دنیا کاشته می شود .
  • چراکه خواص و کاربرد فراوانی دارند .
  • این میوه بیشتر در آب و هوای گرمسیری تا نیمه گرمسیری کاشته می شود .
  • مرکبات را تقریبا در همه فصول به غیر از تابستان میتوان کاشت .
  • به منظور کاشت درخت پرتقال در گلدان ، بهتر است از گونه های پا کوتاه استفاده شود .

اگر در آب و هوای خیلی سرد زندگی می کنید و می خواهید یک درخت پرتقال را از طریق بذر به دست بیاورید باید آن را در خانه و یا گلخانه پرورش دهید . قبل از هر چیز باید بدانید که درختانی که از طریق بذر تکثیر می شوند مدت زمان بیشتری ( معمولا بین ۷ الی ۱۵ سال پس از کاشت میوه نمی دهند ) برای تولید محصول نسبت به نهال های بدست آمده از طریق قلمه نیاز دارند . با این حال به تکثیر درخت پرتقال از طریق بذر می پردازیم .

مشکلاتی که در زمان کاشت بذرهای درخت پرتقال ممکن است رخ دهد را مورد بررسی قرار دهید . درختانی که از طریق بذر تکثیر می شوند عمر کوتاهی داشته و بیشتر مستعد بیماری های قارچی هستند . به طور کلی بذرهایی را از درخت پرتقال تهیه کنید ، که خود سالم ، عاری از هر گونه بیماری و دارای ریشه های قوی باشد .

  • میوه های بدست آمده از طریق بذر ممکن است شبیه به میوه های درخت مادر نباشند .
  • چراکه انواع تجاری آن ها ، حاصل از پیوند دو رقم مختلف می باشند .

تکثیر درخت به روش تکثیر جنسی (کاشت بذر)

۱ – تهیه ی بذر 

مراحل کاشت درخت پرتقال

بعضی از گونه های پرتقال بدون هسته ( navels ، clementines ) هستند . این امر را در نظر بگیرید و پرتقال های دارای هسته را در بازار خریداری کنید . یک پرتقال را با چاقو برش بزنید . دانه های آن را جمع آوری کنید . دانه ها باید سالم باشند ( از دانه های آسیب دیده در اثر برش چاقو استفاده نکنید ) . بذرها را قبل از خشک شدن انتخاب کنید . بذرهای خشک شده احتمال رشد کمتری خواهند داشت .

۲ – شست و شوی بذرها ( دانه یا همان هسته )

مراحل کاشت درخت پرتقال

هسته ها را زیر آب بشویید . به این شکل که گوشت و مواد اضافه ای در روی آن نباشد . دقت کنید به هسته ها آسیب نرسانید  ( الخصوص بذرهایی که در حال جوانه زدن هستند ) . مرطوب بودن بذرها باعث تسریع در جوانه زنی می شود . پس نیازی به خشک کردن آن ها نیست .  در صورت استفاده از دانه های خشک ماه ها طول می کشد تا جوانه بزند  (  ممکن است اصلا جوانه نزنند) .

برای آماده سازی بذرها برای جوانه زنی بهتر است  آن ها را در مخلوط خاک برگ + پیت ماس درون یک کیسه ی پلاستیکی بریزید و به مدت ۱ ماه درون یخچال نگهداری کنید ( البته این مرحله به دلخواه انجام می شود ) .

۳ – کاشت بذرها در سینی کاشت یا گلدان

پس از انجام مرحله ی دوم نوبت به کاشت بذرها در مخلوط خاک برگ + کود گیاهی + پرلیت ّمی رسد . ( البته در هر خاکی قابل کاشت هستند ) . برای تقویت خاک می توان از کود های مخصوص مرکبات در ترکیبات آن استفاده نمود . بهتر است از سینی های کاشت آماده استفاده کنید ( این روش کاملا اختیاری است ) . بذرها را در عمق ۲ سانتی متری از خاک بکارید . بستر کاشت برای جوانه زنی باید مرطوب باشد . از غرقاب شدن خاک جلوگیری کنید، چراکه باعث پوسیدگی بذرها می شود . برای زهکش بودن خاک می توان از سنگ درشت و یا تیکه های چوب درشت استفاده نمود .

هرگاه سطح خاک خشک شد می توانید با اسپری آب آن را مرطوب کنید .

بعضی از متخصصان قبل از کاشت بذرها ( برای جوانه زنی بهتر ) آن ها را در جیبرلیک اسید خیس می کنند تا روند جوانه زنی را سرعت ببخشند . این عمل در خانه ضروری نیست . چراکه دارای لوازم و امکانات محدودتری است .

۴ – سینی کاشت را در مکانی آفتاب گیر قرار دهید 

  • پس از کاشت ، سینی را در محیطی کاملا روشن و آفتاب گیر قرار دهید .
  • نور خورشید مکانی گرم را برای رشد بذرها فراهم می کند .
  • دمای ایده آل برای جوانه زنی و رشد بذرها ۲۱ الی ۲۵ درجه ی سانتی گراد می باشد .
  • بذرهای کاشته شده را به هیچ عنوان در معرض باد کولر قرار ندهید .
  • چراکه این امر باعث از بین رفتن و خشک شدن قوه نامیه ی بذرها می شود .

اگر در مناطق سردسیر زندگی می کنید و یا محیط آفتاب گیر برای رشد بذرها ندارید ، بهتر است حتی قبل از جوانه زنی آن ها را به گلخانه انتقال دهید . بذرها پس از ۳ الی ۶ هفته پس از کاشت ظاهر می شوند .

۵ – کوددهی انجام دهید 

اگر می خواهید روند رشد جوانه ها را سرعت ببخشید می توانید از کودهایی با فرمول ۱۲ – ۱۲ – ۱۲ می توانید هر ۱۴ روز یک مرتبه استفاده کرده و با خاک مخلوط کنید ( این مرحله اختیاری است) . پس از تبدیل شدن به نهال می توانید کوددهی را متوقف کنید . این درختچه یا نهال کوچک تا ۲ سال نیاز به کوددهی نخواهد داشت .

۶ – جوانه های ضعیف را حذف کنید 

مراحل کاشت درخت پرتقال

اگر در سینی کاشت چند عدد جوانه کنار هم قرار دارند ، بهتر است ضعیف ترین آن ها را حذف کرده و از بین ببرید .

این امر به رشد جوانه های قوی تر کمک می کند .

۷ – هر کدام را از جوانه ها را در گلدان بزرگتری بکارید

  • این عمل را در فصل بهار انجام دهید .

بهتر است در این مرحله جوانه ها را از هم جدا کرده و متناسب با ریشه های آن ها ، در گلدان کاشته شوند . از کاشت جوانه ها در گلدانی با سایز خیلی بزرگ تر از ریشه ها خودداری کنید . قبل از انتقال آن ها به گلدان ، بهتر است ریشه های مرده و آسیب دیده را جدا کنید . برای این کار ، از چاقوی تمیز و کاملا ضدعفونی شده با الکل استفاده کنید . این امر از قارچی شدن ریشه ی جوانه ها جلوگیری می کند . گیاه را به آرامی در گلدان قرار دهید و اطراف آن را با خاک جدید پر کنید .

۸ – مکانی کاملا آفتاب گیر را در باغ و باغچه انتخاب کنید 

  • مکانی را انتخاب کنید که نورگیری خوبی برای درختان پرتقال داشته باشد .
  • آب و هوای مناطق گرمسیری تا نیمه گرمسیری برای کاشت درختان پرتقال مناسب می باشند .

برای رشد بهتر آن ها باید حداقل فواصل بین آن ها تا دیوار و یا موانع بزرگ ۴ متر و درختان دیگر ۸ متر باشد . البته این برای درختان پابلند و تنومند است . درختان پاکوتاه را با فاصله ی کمتری از هم می توان کاشت .

۹ – درختان کوچک (نهال ها) را بکارید . 

  • گودالی با عمق متناسب ریشه ی درخت حفر کرده و نهال ها را بکارید . ( ۷۰ * ۷۰ * ۷۰ )
  • برای کاشت نهال ها باید از ترکیبات خاکبرگ (۱۵%) + ماسه (۱۵%) + کوددامی پوسیده (۲۵ %) + خاک باغچه یا همان خاکی که از گودال در می آورید ، مخلوط کنید .
  • از پوشاندن تنه ی نهال با خاک خودداری کنید . پس از کاشت درخت را آبیاری کنید .

۱۰ – از نهال های کاشته شده محافظت کنید (دمای مورد نیاز)

این نهال های کوچک و تازه کاشته شده نسبت به درختان تنومند بیشتر مستعد قرار گرفتن در معرض خطرات هستند . بنابراین باید از آن ها به خوبی مراقبت شود .

  • دمای زیر ۷ درجه در بهار و تابستان منجر به ضعیف شدن آن می شود .
  • دمای زیر ۰ درجه باعث نابودی و مرگ درخت پرتقال می شود .
  • دمای مناطقی که برای کاشت در نظر می گیرید نباید کمتر از ۷ الی ۱۲ درجه ی سانتی گراد باشد .
  • دمای بالای ۳۸ درجه ی سانتی گراد ( به طور مداوم و به مدت چند روز ) نیز باعث سوختن برگ ها می شود .
  • دمای مناسب و ایده آل برای رشد درخت پرتقال ۲۵ الی ۳۲ درجه ی سانتی گراد می باشد .

   ۱۱ -کوددهی و تقویت

  • پس از دو سال برای باروری درخت پرتقال کودهی را آغاز کنید .
  •  کوددهی کم در طول سال منجر به تولید کمتر محصول خواهد شد .
  • البته در این زمان باید سن گیاه را در نظر داشت .

اضافه کردن به موقع کود در خاک ، باعث رساندن تمامی مواد غذایی و مغذی به گیاه شده و باعث تحریک آن برای شروع میوه دهی است . همانقدر که مصرف کود برای درختان حائز اهمیت است ، استفاده ی نادرست و زیاد از کود هم منجر به آسیب و تخریب گیاه می شود . همانطور که در بالا اشاره شد ، از کودهای دارای نیتروژن بالا و یا کمپوست برای تقویت درختان پرتقال استفاده کنید . کود نیتروژن باید در فصل بهار به میزان ۵۰۰ گرم برای هر نهال استفاده شود .

  • پس از کوددهی باید بلافاصله آبیاری انجام شود .
  • برای درختان بزرگ و تنومند از کود ازت به میزان ۰٫۴۵ الی ۰٫۶۸ در سال استفاده کرده و آبیاری کنید .
  • اگر می خواهید از کمپوست استفاده کنید می توانید آن را با خاک اطراف ریشه درخت ترکیب کنید .
  • پس از آن می توان درخت را ۳ مرتبه در ماه های سپتامبر ( مهرماه ) ،  ژانویه ( دی ماه ) و فوریه ( اسفندماه ) آبیاری کنید .
  • برای درختان پرتقال آبیاری منظم انجام دهید .
  • اجازه دهید سطح خاک در بین دو آبیاری خشک شود سپس اقدام به آبیاری کنید .

آبیاری معمولا هر ۱ الی ۲ مرتبه در هفته در فصل بهار و تابستان اتفاق می افتد ( البته به شرایط آب و هوایی ، رقم و … بستگی دارد ) . در فصل پاییز آبیاری را متوقف کنید . برای آبیاری می توان از آب های فاقد کلر و فلز سنگین استفاده نمود .

۱۲ – هرس و شست و شو

  • به طور مرتب برگ های درختان پرتقال را شست و شو دهید .
  •  گرد و غبار یا سنگ آهک روی برگ گیاهان رشد می کند و مانع از انجام فتوسنتز می شود .
  • این خود یک نکته ی بسیار مهم است که باعث اتلاف انرژی در گیاهان می شود .
  • اگر درخت را در گلدان نگهداری می کنید ، لازم است هر چند هفته یک مرتبه برگ های آن را بشویید .
  • این عمل را به درستی و به موقع انجام دهید .
  • در این زمان نیاز به هرس به ندرت رخ می دهد .
  • درختان پرتقال هم می توانند بدون هرس رشد کنند .
  • برای هرس آن باید تنها شاخه های اضافی ، خارج از فرم ، خشکیده را نیز هرس کرد .
  • برای رسیدن نور به تاج درخت می توانید شاخه های آن را سرزنی کنید .

۱۳ –  خاک را مورد بررسی قرار دهید 

  • اگر برگ های درخت بدون دلیل زرد شدند بهتر است ph خاک را مورد بررسی کنید .
  • عوامل زیادی در زرد شدن برگ درختان پرتقال وجود دارند که می توان به آفتاب زیاد ، قلیایی بودن و نمک زیاد در خاک اشاره کرد .
  • درختانی که در باغ و یا باغچه کاشته می شوند بیشتر مستعد این مشکل هستند ( در اثر تابش نور زیاد اتفاق می افتد ) .
  • در این صورت می توان با تنه ی درخت را با پوشش های محافظتی پوشانید .
  • در این حال اطمینان حاصل می شود که در اثر تابش نور خورشید برگ های درخت زرد نمی شود .
  • به سراغ بررسی ph خاک بروید .
  • اگر خاک ، قلیایی بود ( استفاده بیش از اندازه از کود باعث قلیایی شدن خاک می شود ) .
  • می توان با اضافه کردن کودهای اسیدی ( ph پایین ) می توان آن را اصلاح نمود .
  • خاک را بشویید تا نمک اضافی از آن خارج شود .

۱۴ – حشرات را دور کنید 

  • به محض مشاهده ی حشرات در درختان می توانید آن ها را با محلول صابون و آب از بین ببرید .
  • شته ها بیشتر درخت پرتقال را مورد حمله قرار می دهند .

۱۵ – مورچه ها را دور کنید 

مراحل کاشت درخت پرتقال

برای نابودی مورچه ها ، می توان از سموم آفت کش استفاده کرد و تا حد زیادی از آسیب رساندن به درختان جلوگیری کرد . البته این آخرین راه حل برای نابودی آن هاست .

۱۶ – درخت پرتقال را از خطر یخ زدگی حفظ کنید

مراحل کاشت درخت پرتقال

  • درختان مرکبات نسبت به سرما واکنش نشان می دهند و مستعد سرمازدگی هستند .
  • در این صورت می توانید نهال های کوچک را با پوشش مناسب در فصل زمستان بپوشانید .
  • گونه های کمی در اثر سرما می توانند زنده بمانند .

اگر درختان را در داخل گلدان پرورش می دهید بهتر است در فصل زمستان به خانه انتقال یابند . اما اگر درختان در فضای بیرون از خانه در باغ و یا در باغچه کاشته شده اند ، می توانید تنه ی و ساقه های آن ها را با پشم ، ساقه ذرت و یا هر چیزی که به عنوان عایق کاربرد دارد ، بپوشانید . درختان بالغ و تنومند به ندرت سرما زده می شوند . تنها سرمای شدید در آن ها ممکن است باعث آسیب به برگ ها شود . در این صورت در فصل بهار می توانید شاخه های ضعیف و سرمادیده را شناسایی کرده و آن ها را حذف کنید .

۱۷ -نتیجه ی نهایی 

مراحل کاشت درخت پرتقال

  • در این سال می توانید شاهد وارد شدن درخت به فاز میوه دهی شوید .
  • البته این مسلتزم زمان زیادی است .
  • از درختی که کاشته اید لذت ببرید و از میوه های شیرین آن نهایت استفاده را ببرید .

تکثیر درخت پرتقال به روش قلمه گیری 

این عمل را در اواخر فصل بهار می توان انجام داد .

  1. قلمه هایی به طول ۱۰ الی ۱۵ سانتی متر از گیاه مادر جدا کنید .
  2. برای رسیدن به نتیجه ی مطلوب ، بهتر است انتهای قسمت های برش خورده ی قلمه ها را به هورمون های ریشه زایی آغشته کنید .
  3. بستر مناسبی از ترکیبات چون خاکبرگ + کمپوست گلدانی + ماسه تهیه کرده و قلمه ها را بکارید .
  4. خاک بستر بهتر است رطوبت داشته باشد .
  5. قلمه ها را در مکانی پرنور و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید تا ریشه بزنند .
  6. دمای مورد نیاز برای ریشه دهی ۲۱ الی ۲۵ درجه ی سانتی گراد باشد .
  7. با در نظر داشتن شرایط مناسب ، قلمه ها پس از ۲ الی ۲/۵ ماه می توانند ریشه بزنند .
  8. پس از ریشه دار شدن ، می توانید آن ها را در فضای آزاد بکارید .

آفات و بیماری های درخت مرکبات (درخت پرتقال)

آفات و بیماری های گوناگونی در درختان مرکبات دیده می شود . تراکم این آفات در شمال ایران به علت تغییرات دما ، بارندگی و رطوبت نسبت به مناطق خشک ( جنوب کشور ) بسیار زیاد است . البته با شناخت و با بکار گیری روش های مختلف ( زراعی ، مکانیکی ، شیمیایی ) می توان از میزان خسارت این آفات تا حد زیادی جلوگیری نمود . مهم ترین آفاتی که در شمال کشور مشکل ساز است عبارتند از :

آفات

۱ – پسیل آسیایی مرکبات (Diaphorina Citr)

پسیل مرکبات آفات درخت پرتقال

  •  درجه ی حرارت مطلوب و تکثیر سریع از فاکتورهای اصلی رشد آن ها می باشد .
  • دمای مورد نیاز برای تشکیل آن ها بین ۳۶ الی ۴۵ درجه ی سانتیگراد می باشد .
  • یک حشره ماده می تواند بین ۳۰ الی ۵۰ روز زنده مانده و حدود ۳۰۰ الی ۷۰۰ تخم بگذارد .
  • دمای ۵۵ الی ۵۸ درجه می تواند عمر آن ها را به حداقل ۳۰ روز یا کمتر و تعداد تخم آن ها را کمتر از ۷۰ عدد برساند .

مشخصه ی اصلی این آفات شکاف در کنار برگ است . تغذیه آن ها باعث پیچیدگی ، شکاف برداشتن و از بین رفتن جوانه های تازه در برگ ها می شود . از دیگر مشخصه آن می توان به تولید عسلک توسط پوره ها و در آب و هوای خشک اشاره نمود . یکی از راحترین راه برای تشخیص این آفات ، حشرات کامل می باشد . پسیل مرکبات در این مرحله ۴ میلی متر می طول دارد و با زاویه ای ۴۵ درجه روی جوانه ها می نشیند . پسیل مرکبات با میزان بالای تولید عسلک ، موجب بدشکلی برگ ها و کاهش میزان فتوسنتز در مرکبات می شود .

بیشترین ماه هایی که این آفت می تواند زیان بار باشد ، اردیبهشت ماه تا تیرماه است . البته با توجه شرایط محیطی و رشد درختان ، این آلودگی ها ممکن است در هر زمان اتفاق بیفتد . پسیل مرکبات آسیایی دارای ، مراحل رشدی تخم ، ۵ سن پورگی و حشره کامل است . به طور کلی این آفات از شیره ی گیاهی تغذیه کرده و باعث تضعیف گیاه می شود .

 پسیل مرکبات آسیایی با مشخصات زیر قابل شناسایی می باشد که عبارتند از :

  • دارای شاخک های بسیار کوتاه
  • دارای ۲ موی کوتاه انتهایی
  • خمیدگی در اندام تناسلی حشرات نر
  • بال جلو به شکل نیمه انتهایی پهن ، در نوک گرد و در نیمه قاعده ای باریک  دیده می شود .
  • پسیل آسیایی مرکبات ، یکی از عوامل بیماری میوه سبز در درختان مرکبات می باشد .

مبارزه :

  • از پایه های سالم و مقاوم جهت تکثیر و یا کاشت در باغ استفاده کنید .
  • از تله های چسبی زرد رنگ استفاده کنید .
  • از کنترل بیولوژیک برای از بین رفتن این آفات می توان استفاده کنید .
  • مانند پارازیتوئید و شکارچیان از خانواده های ( Eulophidae چهار بندی پایان ) ،( Chrysopidae بال توریان سبز )  ( Coccinellidae  نوعی از کفشدوزک ها) و ( Syrphidae مگس گلزار )  استفاده نمود .
  • استفاده از (حشره کش های تماسی ) روغن های گیاهی پالیزین + روغن امولوسیون شده سیترال ( به نسبت ۲/۵ در ۱۰۰۰ پالیزین + ۵ در ۱۰۰۰ روغن امولوسیون شونده سیترال ) می تواند به کاهش جمعیت این آفات کمک شایانی کند .
  • استفاده از حشره های سیستمیک هم در کاهش پیشروی آفات نیز ، موثر است  ( البته این سموم برای نابودی به زمان بیشتری نیاز دارند و در کوتاه مدت و کنترل فوری ، توصیه نمی گردد ) .
  • از حشره کش های ( سموم تماسی و برگ کاربرد یعنی باید در روی برگ سمپاشی شود ) چون آکتارا به نسبت ۳ در ۱۰۰۰ ( ۳ گرم در ۱ لیتر آب ) در دو مرتبه به فاصله ی ۱۰ روز در اردیبهشت ماه استفاده شود .
  • حشره کش هایی چون ایمیداکلوپراید یا همان کنفیدور ( این سموم هم برگ کربرد و خاک کربرد هستند ، یعنی باید در خاک قرار بگیرند ) به نسبت ۹۰۰ گرم به ازای هر هکتار از طریق سیستم آبیاری استفاده کنید . این سموم بیشتر برای درختان جوان و در زمانی که ریشه ها فعال هستند کاربرد دارند . قبل از مصرف باید ، خاک مرطوب باشد . این سموم زنبورها را از بین می برد ، در زمان گلدهی و فعالیت زنبورها از آن استفاده نکنید .

۲ – شته ها ( Aphidoidea )

آفات درخت پرتقال و مرکبات دیگر

همانطور که می دانید شته ها در سه رنگ سبز ، زرد ، قهوه ای و سیاه وجود دارند . شته های سبز و قهوه ای تا سیاه بیشترین خسارت را می توانند به درختان مرکبات وارد کند . این آفات  (شته های قهوه ای مرکبات ) به عنوان ناقل بیماری ویروسی تریستزا شناخته شده اند . برای خواندن اطلاعات بیشتر در مورد شته ، لطفا صفحه ی شته و کنترل آن را مطالعه نمایید .

۳ – شپشکهای آرد آلود یا بالشتک مرکبات ( Pseudococcus)

شپشک های آرد آلود با نام علمی Pseudococcus از خانواده ی seudococcidae محسوب می شود . این آفات یکی از آفات شایع و خطرناک گیاهان ( گل سرخس ، کاکتوس ها ، گل کاغذی ، آفتاب گردان و …) از جمله درختان میوه و مرکبات است . این آفات بیشتر در هوای گرم و مرطوب تشکیل شده و با گرم شدن هوا و رطوبت مناسب فعالیت خود را آغاز می کنند ( معمولا از تیرماه تا شهریور ماه ) .

شپشک های آرد آلود با حمله به گیاهان و با مکیدن شیره ی گیاهان و تکثیر فروان می توانند به این درختان آسیب جدی وارد کنند . این آفات بیشتر در زیر برگ ها و روی ساقه ها ی تازه و نه چندان محکم و حتی اطراف ریشه دیده شده و باعث به وجود آمدن نقاط سفید و پودری می شود . در طی فعالیت خود ، به گیاه چسبیده و لایه ای پودری به اطراف خود ترشح می کنند . این پودر می تواند از آن ها محافظت کند .

این حشره دو جنس نر و ماده دارد 

ماده ها در همان مرحله ی شفیرگی فعالیت خود را از شیره ی گیاهان آغاز می کند . حشرات ماده بدون بال ، به رنگ سفید ، زرد و گاهی صورتی و به طول ۱ الی ۳ میلی متر دیده می شوند . در انتهای بدن آن ها چند رشته ی باریک ، سفید و مویی شکل دیده می شود . طول و ضخامت این رشته ها در برخی از آن ها متفاوت است . حشرات جنس نر بال دارند و قادر به جابه جایی در گیاهان هستند ( به ندرت از این جنس دیده می شود و عمر کوتاهی دارند ) . در واقع این حشرات جنس ماده هستند که بیشتر در گیاهان فعالیت داشته و موجب تشکیل عسلک می شود .

عسلک ماده ای دلپذیر برای تغذیه مورچه هاست . مورچه ها دوستدار شپشک ها هستند و از آن ها در برابر شکارچیان دیگر محافظت می کنند .  پس ازدحام مورچه ها در اطراف گیاه می تواند دال بر وجود این آفت باشد . با ازدیاد شپشک ها ، میزان تولید عسلک افزایش می‌یابد این امر باعث چسبناک شدن و تشکیل قارچ دوده‌ای شده و در نهایت باعث ظهور لکه‌هایی به رنگ سیاه بر روی برگ ، کاهش رشد ، زرد شدن و ریزش برگ های جوان در گیاهان می‌شود .

چرخه ی زندگی شپشک های آرد آلود

جنس ماده پس از جفت گیری با حشرات جنس نر ، تخم گذاری می کنند . تخم ها در درون پوشش پنبه ای مانند حفظ می شود . تخم ها پس از ۱۰ روز به لارو تبدیل می شوند ( در میان آن ها جنس نر و ماده وجود دارد ) . زمان بالغ شدن لاروها  بین ۴ الی ۸ هفته طول می کشد . در این زمان لاروها جنس نر و ماده تا تبدیل شدن به حشرات بالغ  از شیره ی گیاهان تغذیه می کند . حشرات جنس نر تغییرات چشم گیری کرده و پس از بالغ شدن ، بالدار می شوند .

مبارزه :

  • از بررسی گیاهان و درختان خود قافل نشوید .
  • این آفات در ابتدا به صورت برآمده و سفید رنگ دیده می شود .
  • تمامی شاخ و برگ های آسیب دیده و آلوده را هرس کرده و بسوزانید .
  • مورچه ها را از درختان خود دور کنید ( برای این کار می توانید تنه درخت را با مواد چسبنده مثل چسب Tanglefoot در فصل بهار ببندید یا از طعمه مسموم استفاده کنید ) .

از روش های کنترل بیولوژیک مثل به کارگیری کفشدوزک نوع cryptolaemus montrouzieri و زنبور زنبور پارازیت با نام علمی leptomastix spp استفاده کنید ( کفشدوزک ها و زنبورها از این آفات تغذیه می کنند و باعث کاهش آن ها می شوند) .

  • برای مبارزه شیمیایی می توان از سموم سیستمیک استفاده کرد .
  • چراکه پوشش های آردی ، آن ها را در برابر سموم دیگر  ( به صورت سمپاشی ) محافظت می کند .

برای گرفتن نتیجه ی مطلوب بهتر است از سمومی استفاده کرد که وارد جریان شیره ی گیاهی شود . این سموم عبارتند از :

Imidacliprid pyriproxifen ایمیداکلوپراید پیریپروکسیفن

 Dinotefuran دیوته‌فوران

Deltamethrin دلتامترین 

  • این حشرات از شیره ی گیاهی استفاده می کنند و از این طریق سم را وارد بدن خود می کنند .

نکته :

  • استفاده از سموم سیستمیک فقط در فصل رشد گیاهان ( برای مرکبات بهار و تابستان ) موثر است چراکه شیره ی  گیاهی فعال است .
  • مالاتیون به عنوان یکی از سموم تماسی (به صورت سمپاشی هم به صورت آبیاری برای دفع شپشک های ریشه ) می تواند کاربرد داشته باشد .

۴ – پروانه مینوز مرکبات ( Citrus leaf-miner ، Phyllocnistis citrella )

حشرات کامل پروانه ی مینوز مرکبات ( درخت پرتقال )

این حشرات با نام علمی Gracillariidae در تمام طول سال فعالیت دارد . این حشره بیشتر در مناطق گرمسیری دیده می شود .  این حشرات در زیر برگ های خشک فصل زمستان را می گذراند . حشرات بالغ در زیر سطح زیرین برگ تخم گذاری می کنند .

این مطلب را هم بخوانید !
درخت چنار را بشناسیم

لارو ها ( دوره ی لاروی آن ها بین ۵ الی ۲۳ روز است ) در زیر لایه ی اپیدرم برگ ، از بافت و سرشاخه های نرم تغذیه می کنند . مسیر حرکت لاروها در اثر تغذیه ی آن ها در برگ ، مارپیچی است . تغذیه شدید آن ها موجب کاهش سبزینه در برگ شده و باعث جمع شدن لبه ی آن ها می شود .

این امر باعث تشکیل محفظه ای برای شفیرگی (دوره ی شفیرگی آن ها بین ۵ الی ۲۴ روز است ) بوده و در آن جا به شفیره تبدیل می شوند . پس از مرحله ی شفیرگی ، حشرات بالغ از آن محل خارج می شوند .  طول دوره ی زندگی یک نسل از پروانه مینوز مرکبات در شرایط مطلوب بین ۱۲ الی ۳۰ روز است که خود می‌تواند یک نسل ایجاد کرده و به‌ طور متوسط سالیانه ۸ تا ۱۱ نسل در سال داشته باشد .

مینوز ها دو دسته هستند که عبارتند از :

مینوز لکه گرد با نام لاتین leucoptera scitella zell حشراتی هستند که بیشتر در دشت ها دیده می شوند .لاروهای این آفت بیشتر در قسمت بالایی برگ ها خسارت وارد می کنند و باعث به وجود آمدن تاول های سیاه رنگ دایره ای شکل در آن ها می شوند . در فصل زمستان ، لاروها می توانند پیله هایی سفید و بیضی شکل را به دور خود و در زیر پوست درختان به وجود آورند . لاروها در فصل بهار به شفیره تبدیل می شوند .

حشرات ماده در زیر برگ ها تخم های خود را قرار می دهد .

لاروها از تخم وارد بافت برگ می شود و شروع به فعالیت در زیر کوتیکول سطح بالایی برگ ها می کند .

پس از دوران تغدیه خود ، یک نقطه از کوتیکول روی تاول را سوراخ می‌کند و سپس خارج شده و به شفیره تبدیل می شود . این حشرات با توجه به شرایط آب و هوایی ۲ الی ۵ نسل در سال ایجاد می کنند .

مینوز لکه تاولی زیر برگ با نام لاتین lithocolletis blancardiella حشراتی هستند که بیشتر در دشت ها دیده می شوند . حشرات کامل آن نوعی شب پره با بال های باز، به رنگ نقره ای هستند . طول بالهای آن حدود ۷ الی ۹ میلی متر است . روی بال های خود خطوط بلوطی رنگ دارد . حشرات کامل در داخل تاول های تشکیل شده در برگ های ریخته شده روی زمین زمستان گذرانی می کنند . در فصل بهار به شفیره تبدیل می شوند . حشرات بالغ ، در روی برگ های تازه درختان تخم گذاری کرده و از آن ها تغذیه می کند . برعکس گونه‌های قبلی لارو کامل داخل تاول تبدیل به شفیره می‌شود و از آن خارج نمی‌شود . این حشرات با توجه به شرایط آب و هوایی ۲ الی ۵ نسل در سال ایجاد می کند .

مبارزه :

  • برای نابودی آن ها از سم ایمیداکلوپراید با نام تجاری SC35% یا همان کنفیدور  ( به نسبت ۴ /۰ در ۱۰۰۰ یعنی ۴۰۰ گرم در ۱۰۰۰ لیتر آب یا همان ۴ گرم در ۱ لیتر آب ) .
  •  یا سم دیفلوبنزورون با نام تجاری wp25% یا همان دیمیلین ( به نسبت ۵ /۰ در ۱۰۰۰ یعنی ۵۰۰ گرم در ۱۰۰۰ لیتر آب یا همان ۵ گرم در ۱ لیتر آب ) استفاده نمایید .

۵ – شپشک های زرد سپردارشرقی ( Aonidiella orientalis )

  • سپر دار زرد شرقی مرکبات بیشتر در مناطق گرمسیری دیده می شوند .
  • این آفات می توانند به درختان میوه و غیر میوه حمله ور بشوند .
  • حساسیت درخت لیمو شیرین نسبت به درختان ترنج ، نارنگی ، پرتقال و نارنج کم تر است .
  • این آفات بیشتر بر روی برگ ها و میوه ها دیده می شوند .
  • در دماهای بین ۲۰ الی ۲۵ درجه در فروردین ماه فعالیت داشته و در دمای زیر ۰ درجه فعالیت آن ها متوقف می شود .
  • این آفات در روی برگ و میوه های باقی مانده سال قبل به صورت ماده های کامل زمستان گذرانی می کنند .
  • نسل اول و دوم روی برگ ،  نسل سوم ، چهارم و پنجم روی میوه ها دیده می شوند .

مبارزه :

  • در مراحل اول پورگی با به کارگیری روش های بیولوژیک مثل استفاده از از زنبور پارازیتوئید Encarsia aurantii و یا  کفشدوزک شکار چی cryptolaemus montrouzieri
  • در اکثر مواقع این آفت توسط دشمنان طبیعی به خوبی کنترل و مهار می شوند و نیازی به سموم شیمیایی نمی باشد . البته این خود مسلتزم فراهم کردن منطقه برای رشد و تکثیر دشمنان طبیعی خواهد بود .

برای نابودی از روش های شیمیایی هم می توان استفاده کرد که عبارتند از :

  • ۱ – مالاتیون امولسیون ۶۰ % یا اتیون امولسیون ۴۷ % ۲۰۰ سی سی ( ۲۰۰ گرم در ۱۰۰۰ لیتر آب  یا ۲ گرم در ۱ لیتر آب )
  •  ۲ – دیتان یا ۲۰۰ سی سی ( ۲۰۰ گرم در ۱۰۰۰ لیتر آب یا ۲ گرم در ۱ لیتر آب )
  • ۳ – تریون یا تترادیفون ۲۰۰ سی سی
  • ۴ – روغن ولک یا سیترول ۱ لیتر ( ۱۰ گرم در ۱ لیتر آب)

برای نابودی شپشک ها در دو نوبت سمپاشی کنید

  • ۱ –  اوایل تابستان ( بعد از فصل گلدهی و شروع رشد میوه )
  • ۲ –  اواخر تابستان ( اواخر شهریور ماه )

از دیگر شپشک های زیان آور مرکبات می توان به موارد زیر اشاره نمود :

  1. سپر دار قرمز Aonidiella aurantii
  2. سپر دار واوی Coccus Lepidoaphes beckii
  3. شپشک نرم تن قهوه ای Coccus hesperidum
  4. سپر دار زرد Aonidiella citrine
  5. شپشک مومی یا چینی  Ceroplastes sinensis

برای نابودی این شپشک ها می توان از سموم اشاره شده در بالا استفاده نمود .  

۶ – شپشک استرالیایی یا بالش پنبه ای ( Icerya purchasi  )   

 

شپشک های بالش پنبه ای از آفات درختان مرکبات و درختان زینتی چون اقیاقیا و طاووسی می باشد . شپشک های استرالیایی ماده بیشتر در روی شاخه ها و پوره سن ۲ و ۳ در زیر برگ های افتاده روی زمین زمستان را سپری می کنند . این شپشک ها ۳ الی ۴ نسل در سال دارد .

  • تکثیر این آفات بسیار سریع است .
  • پوره های سنین اولیه به سرعت تکثیر شده و از شیره ی گیاهی تغذیه می کنند .
  • این امر موجب خسارت شدید به درختان می شود .
  • این آفات ، ماده ای بنام عسلک تولید می کنند .
  • آفات جنس ماده ، ۴ الی ۵ میلیمتر طول داشته و به رنگ سفید ، زرد ، نارنجی و قرمز دیده می شوند .
  • سطح بدن آن ها پوشیده از مواد مومی و به رنگ زرد می باشد .
  • شپشک ها ماده کیسه هایی برابر با ۱/۵ الی ۲ برابر طول بدن خود را حمل می کنند .
  • در این کیسه ۷۰۰ الی ۲۰۰۰ تخم وجود دارد . در این تخم ها جنس نر به ندرت دیده می شوند .

مبارزه :

  • هرس تاج داخلی درختان  ( الخصوص درختان پیر ) ،حذف شاخ و برگ های آلوده و سوزاندن آن ها
  • مورچه ها را از درختان خود دور کنید ( برای این کار می توانید تنه درخت را با مواد چسبنده مثل چسب Tanglefoot در فصل بهار ببندید یا از طعمه مسموم استفاده کنید ) .
  • استفاده از کنترل بیولوژیک و به کارگیری لارو کفشدوزک استرالیایی با نام های علمی Rodolia cardinalis  و novius cardinalis . آن ها می توانند از شپشک ها تغذیه کرده و باعث نابودی آن ها شوند .
  • از روش های شیمیایی هم برای نابودی آن ها می توان استفاده نمود . مناسب ترین زمان استفاده از سم در اواخر خرداد تا اوایل تیر می باشد .

۷ – شپشک سپردار قهوه ای مرکبات (Chrysomphalus dictyospermi)

یکی از آفات شایع و رایج درختان مرکبات ( در بین مرکبات درخت پرتقال و نارنج و سپس نارنگی بیش از سایر ارقام مورد حمله قرار می گیرند ) در کشور ایران و درختانی همیشه سبزی چون شمشاد ، نخل ، چای و … سپردار قهوه ای می باشد . سپردار قهوه ای به برگ ، میوه و سرشاخه های درختان حمله کرده و از شیره ی گیاهی استفاده می کنند . این امر موجب ریزش برگ ها و کوچک ماندن میوه ها می شود .

  • این آفات بیشتر در شمال ایران بویژه گرگان دیده می شود .
  • فصل زمستان را در شمال ایران به صورت پوره سن ۲ الی ۳ و حشرات بالغ سپری می کنند .
  • طبق آمار به دست آمده ، این آفات از قرن ها پیش در ایران وجود داشته است .
  • این آفات بدلیل جابه جایی و کاشت نهال در تهران نیز ، دیده شده است .
  • این آفات بیشتر در محیط گلخانه ای رشد کرده و نمی تواند به طور مداوم در محیط و هوای خشک فعال باشد .
  • سپر ماده این حشرات گرد ، برآمده و به رنگ قهوه ای مایل به خاکستری است .
  • این آفات در اردیبهشت ماه تخم ریزی می کنند .
  • هر حشره جنس ماده ، ۱۵۰ الی ۲۰۰ تخم می گذارد .
  • تخم ها پس از ۲۴ الی ۴۸ ساعت تفریخ می شوند .
  •  در شمال ایران هر نسل بین ۶۰ الی ۷۰ روز طول می کشد و ۳ الی ۴ نسل در سال دارد .
  • ضخامت این آفات ۱/۵ الی ۲ میلیمتر می باشد .
  • پوره ها در وسط سپر قرار می گیرند .
  •  بدن جنس ماده به رنگ زرد لیمویی می باشد ( ۳ سپر دارند ) .
  • جنس نر در آخر سن دوم پرواز می کنند . ( ۲ سپر دارند ) .

مبارزه :

  • از روش های کنترل بیولوژیک برای نابودی آن ها استفاده کنید . مانند به کارگیری نوعی از کفشدوزک با نام علمی Chilocorus bipustulatus این کفشدوزک ها که به کفشدوزک های نقاب دار معروف هستند ، تا حد زیادی می توانند ازپیشروی این آفات جلوگیری کنند .
  • استفاده از زنبور های خانواده Eulophidae و عنکبوت (عنکبوت موش شکل مازندران ) گونه ی mazandranica  در کنترل این آفات بسیار موثر می باشند .

استفاده از روش های شیمیایی و به کارگیری سمومی چون :

  • ۱ –  آزینفوس متیل( گوزاتیون -ام ) EC20% به نسبت ۲ در ۱۰۰۰ ( یعنی ۲ گرم از سم را در ۱ لیتر آب حل کنید)
  • ۲ –  اتیون EC47% به نسبت ۱/۵ در ۱۰۰۰
  • ۳ – اتریمفوس ( اکامت ) EC50% به نسبت ۱ در ۱۰۰۰
  • ۴ – کلرپیریفوس ( دورسبان ) EC40.8% به نسبت ۱/۵ در ۱۰۰۰
  • ۵ – روغن امولسیون شونده O 80% به نسبت ۰/۵ درصد ( یعنی ۵ گرم از سم در ۱ لیتر آب )

نکته :

استفاده از سموم شیمیایی باید زمانی باشد که شپشک در مرحله ( به اصطلاح خزنده ) Crawler باشد و ۷۵ درصد پوره‌ها از زیر سپر خارج شده باشند .

۸ – (کنه ی مرکبات) کنه ی تار عنکبوتی ، کنه ی تار تن ، کنه ی عنکبوتی یا کنه ی دو نقطه ای( AcariTetranychidae )

کنه های تار عنکبوتی یکی از آفات شایع درختان میوه و مرکبات و همچنین بسیاری از گل های آپارتمانی و تزئینی می باشد . کنه زرد شرقی مرکبات ( به صورت H و به طول ۰/۴۵ میلیمتر دیده می شود ) با نام علمی Eutetranychus orientalis و کنه ی قرمز مرکبات با نام علمی Panonychus citri هر دو در خانواده Tetranychidae جای دارند . برای خواندن اطلاعات بیشتر درباره ی کنه ی تار عنکبوتی لطفا صفحه ی درخت انجیر بخش کنه ی تار عنکبوتی را مطالعه کنید .

۹ – پروانه برگخوار مرکبات (Papilio demoleus) (درخت پرتقال)

آفات درخت پرتقال و سایر مرکبات

  • نام دیگر این حشرات ، دم چلچه ای می باشد .
  • پروانه برگخوار مرکبات به نارنج و پرتقال و سپس به لیموترش و نارنگی حمله می کند .
  • این آفات بیشتر در درختان جنوب کشور ایران دیده می شود .
  • طبق آمار به دست آمده در درختان شمال ایران دیده نمی شود .

این حشرات به درختان مرکبات به ویژه قسمت های سرشاخه ، جوانه ها و برگ های جوان حمله کرده و از آن ها تغذیه می کنند . تغذیه این حشرات به گونه ای است که می توانند درخت را عاری از برگ کنند ، به شکلی که فقط رگبرگ ها باقی بمانند . حشرات کامل و بالغ آن ها به صورت پروانه ی بزرگ ، زیبا و پر نقش دیده می شود . طول بال های باز آن ها حدود ۶ الی ۸ سانتی متر می باشد . پروانه ها با رنگ هایی چون سبز ، قهوه ای با نقاط زرد و نارنجی دیده می شوند . لاروهای این حشرات به رنگ قهوه ای پررنگ با نوار هایی روشن و نا منظم مشاهده می شوند . لاروهای آن در پشت قفسه سینه یک جفت زائده گوشتی دیده می شوند . لارو ها دارای بو هستند .

مشخصات

  • دارای شفیره ای به رنگ قهوه ای است .
  • این شفیره ها با تارهای ابریشمی به شاخه های درخت آویزان می شوند .
  • پروانه فصل زمستان را به صورت شفیره می گذراند .
  • در فصل بهار ، همزمان با گرم شدن هوا ، حشرات کامل و بالغ از شفیره در می آیند .
  • حشرات بالغ و ماده ی پس از جفت گیری در روی برگ ها تخم گذاری می کند .
  • تخم ها پس از چند روز به لارو تبدیل می شوند .
  • لاروها ، از تمامی سطح برگ بجز رگبرگ های میانی تغذیه می کند .
  • در اثر تغذیه ی آن ها ، لکه های درشتی در سطح برگ ها دیده می شود .
  • لاروها پس از ۳ هفته توسط تار های ابریشمی به شاخه ها چسبیده و به شفیره تبدیل می شوند .
  • پروانه ی برگخوار مرکبات ۴ الی ۵ نسل در سال دارد .

مبارزه :

  • حدالامکان از سموم شیمیایی استفاده نکنید .
  • در صورت لزوم می توان از سموم گوارشی استفاده نمود .
  • سموم گوارشی سمومی هستند که از طریق دهان و همراه با مواد غذایی وارد دستگاه گوارش آفت شده و از طیق دیواره لوله گوارش جذب می‌شوند و به این شکل می توانند آفت را از بین ببرند .
  • از زنبوری از خانواده pteromalidae با نام pteromalus puparum این زنبورها قادر به پارازیته کردن شفیره ها هستند .
  • کنترل آن ها در خانه به شکل جمع آوری دستی لاروها انجام می شود .

۱۰ – مگس سفید و سیاه مرکبات ( Aleyrodidae   و Aleurocanthus woglumi)

آفات درخت پرتقال و سایر مرکبات

مگس سفید دارای زیرگونه‌های زیادی است که مگس سیاه هم در زیر مجموعه این آفات قرار دارد ( تکثیر بیشتر مگس ها شبیه به هم می باشد ) . مگس سیاه مرکبات با نام علمی Aleurocanthus woglumi ، نام یک گونه از تیره ی مگس سفید با نام علمی Aleyrodidae می باشد . این مگس ها حدود ۱۵۵۰ گونه مختلف دارند . ّّمگس های سفید و سیاه هر دو آفات درختان مرکبات محسوب می شوند . این آفات ۳ الی ۶ نسل در سال دارد . مگس های سفید بیشتر در مناطق گرمسیری دیده می شوند .

  • حشرات کامل (مگس سفید) ۱ الی ۲ میلیمتر طول دارند .
  • این آفات دارای بال های سفید و چرمی می باشند .
  • سطح بدن آن ها پوشیده از پودرهای سفید رنگ کی باشد .
  • این آفات در زیر برگ درختان زندگی کرده و تخم گذاری می کنند و از شیره ی گیاهی تغذیه می کنند .

مبارزه :

  • رعایت فاصله ی کاشت
  • هرس شاخه های متراکم
  • از طریق دشمنان طبیعی مثل زنبور پارازیت Trichaporus sp از خانواده Aphelinidae کنترل می شوند .
  • در اکثر مواقع نیازی به مبارزه شیمیایی برای کنترل آن ها نخواهد بود .
  • در صورت نیاز می توان از سموم زیر استفاده نمود .

آمیتراز ( مایتاک EC20% 2 .) به نسبت ۲ در ۱۰۰۰ ( یعنی ۲گرم از سم را در ۱ لیتر آب حل کنید ) .

۱۱ – شپشک های سپردار بنفش ( Diaspididae )

این آفات بانام علمی  ( Parlatoria Oleae Clover ) بیشتر در درختان زیتون دیده می شوند . اما پس از آن در درختان میوه هسته دار ، گیاهان آپارتمانی و زینتی نیز دیده شده اند . آفات جنس ماده به رنگ بنفش تیره ، بدون بال ، پا و شاخک هستند . در مناطق سرد زمستان ، به صورت پوره ی سن ۲ و در مناطق گرم تر ، به صورت آفات نابالغ تا کامل در روی شاخه و تنه ی اصلی می گذراند . تخم گذاری در ماه های فروردین تا اردیبهشت ماه توسط حشرات ماده صورت می گیرد . تخم ها پس از ۳ هفته تفریخ شده و پورها از آن بیرون می آیند . پوره ها و حشرات بالغ از برگ و میوه ها تغذیه می کنند و باعث آسیب به آن ها می شوند . پوره ها به راحتی به وسیله ی باد جابه جا می شوند .

  • طول زندگی این آفات با توجه به شرایط آب و هوایی مطلوب بین  ۳۰ الی ۵۰ روز می باشد .
  • این آفات ۲ الی ۳ نسل در سال دارد .
  • برای خواندن اطلاعات بیشتر لطفا پست درخت زیتون بخش شپردار بنفش با نام علمی Parlatoria Oleae Clover را مطالعه کنید .

مبارزه :

به کار گیری روش های طبیعی و استفاده از کفشدوزک های گروه :

  1. Chilocorus bipustulatus
  2. Exochomus quadripustulatu
  3. Coccinelidae ( کفشدوزک معمولی )

به کار گیری روش های طبیعی و استفاده از زنبور های گروه :

  1. Aphytis proclia
  2. Aphytis mytilaspidis
  3. Aphytis maculicornis

روش شیمیایی آن شبیه به (سپردار قهوه ای مرکبات Chrysomphalus dictyospermi) می باشد . 

ستفاده از روش های شیمیایی و به کارگیری سمومی چون :

  • ۱ –  آزینفوس متیل( گوزاتیون -ام ) EC20% به نسبت ۲ در ۱۰۰۰ ( یعنی ۲ گرم از سم را در ۱ لیتر آب حل کنید ) .
  • ۲ –  اتیون EC47% به نسبت ۱/۵ در ۱۰۰۰
  • ۳ – اتریمفوس ( اکامت ) EC50% به نسبت ۱ در ۱۰۰۰
  • ۴ – کلرپیریفوس ( دورسبان ) EC40.8% به نسبت ۱/۵ در ۱۰۰۰
  • ۵ – روغن امولسیون شونده O 80% به نسبت ۰/۵ درصد ( یعنی ۵ گرم از سم در ۱ لیتر آب )

نکته :

استفاده از سموم شیمیایی باید زمانی باشد که شپشک در مرحله ( به اصطلاح خزنده ) Crawler باشد و ۷۵ درصد پوره‌ها از زیر سپر خارج شده باشند .

۱۲ – نرم تنان مضر مرکبات (Caucasotachae lencoranea و Parmacella ibera )

آفات درخت پرتقال و سایر مرکبات

حلزون قهوه ای با نام Caucasotachae lencoranea و راب با نام Parmacella ibera از آفات شایع درختان مرکبات الخصوص نارنگی بوده و هرساله خسارت های زیادی به این درختان وارد می کند .

  • این آفات جز نرم تنان محسوب می شوند .
  • این آفات بیشتر در استان مازندران قابل مشاهده نیز می باشند .
  • حلزون ها و راب ها از برگ نهال های کوچک و جوان در فصل بهار در خزانه ها تغذیه می کنند .
  • برخلاف آفات دیگر که بیشتر در فصل و تابستان فعالیت می کنند ، این آفات فصل تابستان را با خواب تابستانه می گذراند و با شروع بارش ها در پاییز و خنک شدن هوا فعالیت های خود را آغاز می کند .
  • این آفات از برگ و میوه ی مرکبات ( الخصوص نارنگی ) تغذیه می کند .
  •  در اثر تغذیه می توانند شرایط را برای فعالیت عوامل بیماری زا نظیر قارچ ها فراهم کنند .

مبارزه :

  • نابودی علف های هرز خزانه ها
  • از بین بردن علف های هرز در باغات به وسیله ی وجین کردن
  • محلول پاشی به وسیله ی علف کش ها

برای از بین بردن آن ها از روش های شیمیایی زیر می توان بهره برد :

  • با استفاده از سموم سوین به نسبت ۵ در ۱۰۰۰ ( یعنی ۵ گرم از سم را در یک لیتر آب حل کنید ) . روی علف های هرز و سطح باغ پس از اولین بارندگی در شهریور ماه سمپاشی کنید .
  •  استفاده از بطری های پلاستیکی حاوی ۷ الی ۱۰ میلی لیتر آب جوهای غیر الکی به عنوان تله جاذب . (در داخل بطری ها از سموم حلزون کش هم می توان استفاده نمود ) .
  • استفاده از طعمه های مسموم با حشره کش تماسی چون متالدئید یا متالدهید metaldehyde  به صورت نواری در اطراف طوقه درختان نارنگی قرار داده تا راب ها هنگام نزدیک شدن به تنه درخت از آن تغذیه نمایند( به میزان ۲۰ الی ۲۵ کیلو گرم در هر هکتار باغ مرکبات استفاده شود ) .

بطری های پلاستیکی را در عمق ۴ الی ۵ سانتی متری در داخل خاک قرار دهید . در دو طرف بطری می توانید شیارهایی با ابعاد ۳ × ۳ ایجاد نمایید . این شیار ها باعث می شود که راب ها و حلزون ها به راحتی بتوانند وارد بطری شوند . پس از ملاحظه ی راب ها و حلزون ها آن ها را جمع آوری کنید و از بین ببرید .

۱۳ – آفت تریپس مرکبات (Thysanoptera)

آفات درخت پرتقال و سایر مرکبات

یکی دیگر از آفات درختان مرکبات ، غلات ( گندم ، جو ، چاودار ) و گیاهان زینتی تریپس یا ریشک بال می باشد . این آفات در باغ مرکبات شمال و جنوب دیده شده است . لاروهای سنین ۱ بسیار کوچک هستند . لاروهای سنین ۲ ، استوانه ای ، بدون بال و اندازه حشرات کامل می باشند . آفات و حشرات کامل آن بال هایی ریشکدار و به رنگ نارنجی دارند . این آفات بر روس برگ ، میوه و سرشاخه ها تخم ریزی می کنند . تریپس های مرکبات بیشتر به جوانه و سرشاخه های حامل گل و میوه حمله می کنند ( ریشک‌بال ها بیشتر در لابه‌لای غلاف برگ ، محل اتصال برگ به ساقه یا لابه‌لای خوشه‌ها می‌توان دید ) .

  • سرعت تکثیر آن ها به گونه ای است که می توانند هر ۱۴ الی ۲۱ روز ، یک نسل ایجاد کنند .
  • در روی پوست میوه دایره ای پنبه ای شکل ایجاد می کنند .
  • تغذیه تریپس می‌تواند رشد گیاه را متوقفسازد
  • برگ‌های آسیب دیده را به برگ‌های چروکیده و بدشکل تبدیل کند .

مبارزه :

  • از شست و شوی نهال های کوچک غافل نشوید و آن ها را مرتبا شست و شو دهید .
  • برای از بین رفتن آن ها می توان از دشمنان طبیعی چون تریپس‌های شکارچی ، بالتوری‌های سبز ، سن‌های شکارگر، کنه‌ها، و برخی زنبورهای پارازیت کننده کمک بگیرید . ( کنه‌های گونه Euseius مهمترین شکارچی های تریپس هامرکبات می باشد )
  • برای نابودی آن ها می توان از سموم سیستمیک ( دینوتفوران ) استفاده کرد .
  • سمپاشی را بلافاصله بعد از فصل گلدهی و مشاهده ی آفت استفاده کنید .

بیمار های درختان مرکبات ( درخت پرتقال )

۱ – بیماری‌های ویروسی مرکبات 

بیماری های که در قسمت زیر مشاهده می کنید همگی جز بیماری های ویروسی مرکبات می باشند . این بیماری ها در بسیاری از مناطق خسارات جبران ناپذیری وارد کرده اند . بعضی از آن ها حتی منجر به مرگ این درختان می شوند . بیماری های ویروسی کیسه صمغی ، تریستزا ، پوسه ، اگزوکورتیس و نماتد جز مهم ترین این بیماری ها محسوب می شوند . در قسمت زیر به توضیح آن ها می پردازیم .

در این قسمت می خواهیم سه بیماری ویروسی دیگر را مورد مطالعه قرار دهیم که عبارتند از :

الف ) زایلوپروز ( XYLOPOROSIS ) :

  • ارقام مرکباتی چون تانجلو ، درخت پرتقال کامکوات و لیمو شیرین به این بیماری حساس می باشند .
  •  این بیماری از طریق پیوندک آلوده و همچنین و سایل باغبانی ضدعفونی نشده انتقال می یابد .
  • نشانه های اصلی این بیماری شامل ، زرد شدن برگ ها ، افت محصول ، ترشح صمغ و برجستگی های آبله ای شکل در زیر پوست درختان مرکبات است .
  • در صورت تشدید بیماری ، در پوست ترک های ایجاد می شود که منجر به آسیب آوندهای آبکش می شود .
  • این بیماری می تواند حتی مرگ درخت را به دنبال داشته باشد .

کنترل :

  •  از پیوندک های سالم و عاری از بیماری استفاده کنید .

 ب) گال چوبی( WOODY GALL ) :

  • این بیماری در بسیاری از مناطق زیر کشت مرکبات در جهان ( آمریکا ، آفریقای جنوبی ، استرالیا ، پرو ، ژاپن ، ایران ) مشاهده می گردد .
  • این بیماری از نظر اقتصادی مهم نیست .
  • شته هایی چون Myzus persica ، Toxoptera citricida ، Aphis gossypii موجب انتقال بیماری می شوند .
  • در صورتی که پیوندک آلوده روی پایه ی رافلمون پیوند شده باشد ، علائم این بیماری در ساقه دیده می شود .
  • بیماری شبه ویروسی به نام وین‌ انیشین (Vien enation) هم منجر به گال چوبی می شود .

کنترل :

  •  از پیوندک های سالم و عاری از بیماری استفاده کنید .
  • از ارقام حساس در مناطق شایع استفاده نکنید

پ ) لکه سبز( IMPIETRATURA ) :

  • این بیماری شبه ویروسی است .
  • در درختان پیر کشور ایران و آفریقای جنوبی گزارش شده است .
  • این بیماری باعث افت و کیفیت محصول می شود .
  • نشانه های بیماری در درختان آلوده در میوه های آن ها قابل تشخیص است .
  • میوه ها ی درختان آلوده بسیار کوچک تر از درختان سالم می باشند .
  • روی میوه ها لکه های دایره ای ، سبز رنگ ، بر جسته و سفت مشاهده می شود .
  • این بیماری موجب ریزش میوه ها می شود .
  • نشانه ی دیگر این بیماری تشکیل کیسه های صمغی درزیر پوست آن هاست .

کنترل :

  • درختان آلوده را حذف کنید .
  • تنها راه انتقال این بیماری از طریق پیوندک می باشد .
  • از پیوندک و درختان مقاوم و عاری از بیماری استفاده کنید .

۲ – بیماری ویروئیدی اگزوکورتیس مرکبات ( EXOCORTIS )

اگزوکورتیس مرکبات یکی دیگر از بیماری ویروئیدی ( ویروییدها کوچک ترین بیمارگرهای گیاهی شناخته شده محسوب می‌شوند ) در شمال ایران به ویژه مازندران است . این بیماری در ارقام مرکبات پیوند شده روی پایه پونسیروس یا هیبریدهای آن مانند سیترنج ، و درختانی چون لیمو شیرین اتراگ ، لمون و بالنگ دیده می شوند . این درختان نیمه حساس هستند . نارنج سه برگ ، لیمو رانگپور و لیمو خاگی به این بیماری بسیار حساس می باشند . البته درخت پرتقال ، گریپ‌فروت و نارنگی به این بیماری مبتلا می‌شوند اما علائمی در آن ها دیده نمی شود .

  • این بیماری باعث پوسته پوسته شدن تنه ی درختان ، پیچیدگی شدید برگ ها و توقف رشد آن ها می شود .
  • پوست خارجی پایه درخت به صورت نوارهایی باریک ترک برمی دارد و کم کم خشک می‌شود و در نهایت قسمت های خشک شده از پایه می‌ریزند .
  • این بیماری در کاهش محصول قطعا تاثیرگذار خواهد بود .
  • حتی اگر پیوندک های آلوده روی پایه‌های مقاوم هم پیوند شده باشند گیاه دچار پاکوتاهی می شود .

کنترل :

این بیماری به راحتی از طریق پیوند و استفاده از ابزار های کشاورزی آلوده قابل انتقال می باشد .

درختان آلوده را نمی توان سالم کرد . بنابراین بهترین راه پیشگیری است .

  • استفاده از پایه و پیوندک مقاوم و عاری از ویروس
  • ضدعفونی کردن ابزار کشاورزی ( قیچی و چاقوی باغبانی و… ) با هیپوکلریت سدیم
  • از پیوند های آزمایش شده استفاده کنید .

۳ – بیماری کیسه ضمغی مرکبات

  • این بیماری در تمامی نواحی زیر کشت درختان مرکبات الخصوص کشورهای حوزه دریای مدیترانه دیده شده است .
  • این بیماری در درختان مرکبات مسن و بروهن مشاهده می شود .
  • این بیماری باعث ضعف ، زوال و سرخشکیدگی درخت پرتقال تامسون ناول ، نارنگی و تانجلو می شود .
  • در قسمت های فرو رفته در زیر پوسته صمغ ترشح می شود ( به تدریج باعث بسته شدن آوند های چوبی و آبکش می شود ) .
  •  تنه و شاخه های بدشکل و خمیده در حالت شدید تر دیده می شود .
  • حفره های طولی در تنه و شاخه های درختان آلوده مشاهده می شود .

بیماری کیسه صمغی با بیماری کیسه کور شباهت دارد و در اکثر مواقع با آن اشتباه گرفته می شود . این درحالی است که حفره های ایجاد شده در بیماری کیسه صمغی کم عرض بوده و در بیماری کیسه کور فرورفتگی ها عمیق ، بلند و کم پهنا می باشند .

کنترل :

  • به محض مشاهده ی علائمی چون سرخشکیدگی و زوال ، به حذف درختان و نهال های آلوده بویژه در درختان تامسون ناول بپردازید .
  • استفاده از بذر سالم و پیوندک از درختان مادری مقاوم

۴ – بیماری جاروی جادوگر یا جاروک

یکی دیگر از عوامل بیماری زا در درختان مرکبات به ویژه لیمو ترش و شیرین و بالنگ می باشد . عامل بیماری زا نوعی فیتوپلاسما Candidatus Phytoplasma aurantifolia می باشد . این بیماری خسارات زیادی به باغات لیمو وارد می کند .

  • این بیماری درختان لیمو ترش استان‌های هرمزگان و سیستان و بلوچستان را مورد حمله قرار داده است .
  • علائم این بیماری در دماهای بالا چون ۳۰ درجه سانتی گراد ظاهر می شود .
  • این بیماری نمی تواند از طریق بذر انتقال یابد .
  • این بیماری تنها از طریق پیوندک های آلوده به این ویروس ، پسیل و یا زنجرک با نام Hishimonus phycitis انتقال می یابد .
  • تغذیه زنجرک ها از درختان مرکبات ، باعث انتقال عوامل بیماری زا از یک درخت به درخت دیگر می شود .
  • این بیماری در درختان لیمو ، باعث کم شدن فاصله ی بین جوانه ها ، بیشتر شدن تعداد سرشاخه ها ، متراکم شدن و غیر طبیعی شدن شاخه ها ، باریک شدن شاخه ها ، کوچک ماندن برگ ها و درنهایت جارویی شدن آن ها می شود .
  • در شاخ های جارویی ، گل ، میوه و خار تشکیل نخواهد شد .
  • این بیماری ، با کاهش محصول نیز همراه است .
  • به طور کلی این بیماری با پیشروی ، می تواند منجر به خشکیدگی سرشاخه ها و برگ ها شده و طی ۵ الی ۸ سال مرگ درخت را به دنبال داشته باشد .

ارقام حساس به بیماری جاروک فیتوپلاسمایی عبارتند از :

  1. انواع لیموترش
  2. لیموبی تیغ
  3. لیموی خیاری
  4. بکرائی
  5. ماکروفیلا
  6. رانگپور
  7. لایم
  8. بالنگ
  9. لیمولامپی 
  10. راف لمون

ارقام مقاوم به بیماری جاروک فیتوپلاسمایی عبارتند از :

  1. نارنج
  2. لیمو لیسبون
  3. لیمو ایرانی 

کنترل :

  • درختان آلوده در باغ را ریشه کن کنید .
  • از ارقام مقاوم به این بیماری استفاده شود .
  • باید با حشرات ناقل ویروس مانند زنجرک ها مبارزه شود .

۵ – بیماری میوه سبز یا گرینینگ (Greening)

یکی دیگر از مهم ترین و خسارت آورترین بیماری های درختان مرکبات ( به ویژه درخت پرتقال و نارنگی ) بیماری میوه سبز با نام جدید هوانگ لونگ بینگ نیز می باشد . این بیماری اغلب در جنوب کشور (سیستان و بلوچستان ، هرمزگان) دیده می شوند . عامل بیماری زا نوعی باکتری با نام علمی Candidatus Liberibacter asiaticus می باشد .

  • پسیل آسیایی مرکبات هم ، یکی از عوامل بیماری میوه سبز ، در درخت پرتقال و نارنگی  می باشد .
  • این عامل می تواند بیماری را از درختان آلوده به درختان سالم انتقال دهد .
  • البته عوامل بیماری زا از طریق پیوندک و گیاه سِس هم انتقال می یابد .
  • تکثیر این بیماری به گونه ای است که حتی حشرات ناقل با یک بار تغذیه از درختان آلوده می توانند تا آخر عمر آلوده شده ، و بیماری را انتقال یابند .
این مطلب را هم بخوانید !
خصوصیات درخت کاج

نشانه های این بیماری زوال و یا سرخشکیدگی شاخه ها ، همچنین علائمی مثل کمبود روی ، سبز ماندن و بد شکل شدن میوه ها ، ریزش برگ‌ها ( برگ ها حالت سبز و زرد و یا ابلق به خود می گیرند ) ، ریزش میوه‌ها و تلخ شدن مزه ی آن ها ، پوک ، عقیم شدن و چروکیده شدن بذرها و در آخر منجر به خشک شدن و از بین رفتن درخت می شود  . از دیگر علائم می توان به کوچک ، تنک و چرمی شدن برگ ها اشاره نمود .

سِس چیست ؟

این گیاهان حدود ۱۷۰ گونه ی متفاوت دارند .

سس با نام علمی Cuscuta یک گیاه کاملا انگلی از تیره ی پیچکیان است . این گیاه به عنوان یک علف هرز محسوب شده و فاقد ریشه و برگ است . این گیاهان مواد غذایی خود را با چسبیدن به گیاهان میزبان دریافت می کنند . بذر این گیاهان به مدت ۱۰ الی ۱۳ سال می توانند در خاک دوام آورده و جوانه بزنند .

کنترل :

  • استفاده از ارقام سالم و عاری از بیماری
  • درختان آلوده را ریشه کن کنید و بسوزانید .
  • به محض مشاهده ی پسیل مرکبات ، از روش های شیمیایی برای نابودی آن ها استفاده کنید .
  • رعایت اصول قرنطینه ، یعنی جلوگیری از ورود نهال ، پیوندک و چوب درختان قطع شده از مناطق آلوده به آفت پسیل و بیماری گرینینگ به مناطق سالم 

۶ – بیماری گموز درختان مرکبات 

این بیماری یکی از بیماری های محدود کننده در کاشت درختان مرکبات  است . نام های دیگر این بیماری انگومک و اوزوئی می باشد . البته این بیماری در تمامی مناطق زیر کشت در جهان دیده می شوند .

عامل اصلی بیماری اوزوئی شبه قارچ هایی چون :

  1. phytophthora citrophthora
  2. P.nicotainae 
  3. p.citrophthora

شبه قارچ ها در اکثر مناطق زیر کشت مرکبات در ایران به ویژه در استان های جنوب کشور و استان فارس دیده شده است . عامل بیماری زا در ریشه ، طوقه درخت ، بافت آلوده و خاک اطراف درختان دیده شده است .

نشانه های بیماری اولیه به صورت لکه های کوچک و قهوه ای رنگ در پوست  قسمت طوقه دیده می شود . در صورت پیشروی لکه ها بزرگ تر شده و به طرف قسمت های بالا و پایین گیاه سرایت می کند . این امر موجب قهوه ای شدن پوست درخت و همچنین پوسیدگی طوقه ،سرخشکیدگی شاخه ، پوسیدگی برگ و میوه ، زردی و ریزش برگ ها ، شکاف در پوست ، ترشح صمغ  و در نهایت از بین رفتن و خشک شدن درخت می شود .

  • شرایط خاک ( این بیماری در خاک های سنگین و رسی بیشتر از خاک های شنی و سبک فعالیت دارند ) ، رطوبت زیاد ، بارندگی های طولانی و شدید ، باعث انتقال بیماری می شود .
  • استفاده از نهال ها و پیوندک های آلوده هم ، این بیماری را تشدید می کند .
  • پایه نارنج سه برگ نسبت به این بیماری ، سرما و پوسیدگی ریشه و طوقه مقاوم است .

کنترل :

  • علف های هرز را به طور کامل برای کم کردن رطوبت ازبین ببرید .
  • از پایه های مقاوم مثل نارنج سه برگ استفاده کنید .

در هنگام کاشت باید این نکات را مورد توجه قرار دهید :

  • ارتفاع محل پیوندک نباید از ۱۵ الی ۳۰ سانتی متر از سطح خاک کمتر باشد .
  • به هیچ عنوان در اطراف طوقهدرخت ، خاک و کودآلی استفاده نشود .
  • نهال ها را کمی بالاتر از سطح زمین و روی پشته بکارید .
  • در هنگام آبیاری از ریختن آب روی طوقه بپرهیزید .

اگر قسمت های زیادی از درخت به بیماری مبتلا است ، باید پوست قسمت‌های آلوده و بیمار را به همراه ۲ سانتی متر از قسمت سالم درخت بردارید و محل برش خورده را کاملا ضدعفونی کنید .

نکته :

این بیماری به راحتی با کاشت نهال پیوند شده روی پایه درخت نارنج سه برگ سالم ، آبیاری و مبارزه شیمیایی کنترل نمود .

۷ – بیماری استابورن یا ریز برگی مرکبات

یکی دیگر از بیماری های درختان مرکبات و هویج ،سیاهدانه ، خاکشیر ، خردل وحشی ، منداب و … ریزبرگی یا استابورن می باشد . این بیماری در مناطق گرم و خشک در جهان دیده می شود . این بیماری بیشتر در درخت پرتقال و گریپ فروت استان کرمان ، هرمزگان و فارس نیز گزارش شده است .

  • عمل بیماری زا نوعی میکروپلاسمای مارپیچی به نام citri  Spiroplasma می باشد . که در محیط‌های جامد ، به طور مارپیچی حرکت می‌کند .
  • ناقلین بیماری بیشتر زنجرک‌های چغندر با نام علمی  Circulifera tenellus و C.haematoceps است .
  • بیماری نمی تواند موجب مرگ گیاهان شود .
  • تنها می تواند باعث کاهش رشد در درختان جوان شود .
  • این بیماری از طریق آوند ها منتقل می شود .
  • این بیماری در دمای ۳۰ الی ۳۵ درجه تشکیل می شود .
  • علائم در هوای گرم دیده می شود و در هوای سرد امکان تشخیص آن مشکل است .

علایم این بیماری با فشردگی شاخ و برگ ، رنگ پریدگی و فنجانی شدن برگ ها ، گلدهی در فصل زمستان ، تولید میوه در اندازه های کوچک و بزرگ ، ریزش برگ در فصل زمستان ، ظاهر شدن نقش های سبزی بر روی درختان بیمار همراه است . این بیماری اغلب با کمبود مواد غذایی چون روی اشتباه گرفته می شود . این بیماری باعث کم شدن فاصله در بین گره های سرشاخه می شود . این علاثم در همه ی ارقام آلوده قابل مشاهده می باشد . این بیماری درحالت حاد می تواند در پوست سفید میوه پرتقال و گریپ فروت لکه‌های به رنگ آبی به وجود می آید .

کنترل :

  • درختان آلوده در باغ های تازه را ریشه کن کنید .
  • کنترل آلودگی قلمه ها و استفاده از پیوندک های سالم و بدون بیماری
  • کنترل ناقلین بیماری چون زنجرک ها و علف های هرز
  • تیمار درختان مبتلا به بیماری با تتراسایکلین در سطح کوچک

۸ – نماتد ریشه 

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

یکی دیگر از بیماری های درختان مرکبات ، انگور ، درخت زیتون ، یاس بنفش و خرمالو است . این بیماری در استان‌های کرمان ، کرمانشاه ،گیلان و گلستان دیده شده است . این بیماری موجب مرگ درختان مرکبات نشده اما باعث ضعف و زوال آن خواهد شد .

  • عامل اصلی تشکیل بیماری Tylenchulus semipenetrans می باشد .
  • نماتد های ماده بین ۰/۳۵ الی ۰/۴ میلی متر طول دارند
  •  نماتد های ماده پس از کامل شدن ، جفت گیری کرده و  تخم‌ریزی می‌کنند . البته این نماتد ها با روش بکر زایی و بدون جفت گیری هم می توانند تکثیر شوند .
  • نماند های نر بین ۰/۳ الی ۰/۴ میلی متر طول دارند .

علائم در درختی که مورد هجوم نماتد های ریشه قرار بگیرد عبارت است از:

ریشه های ضغیف ، برگ‌ درختان زرد ، میوه‌ها کوچک و شاخ و برگ آن‌ها کم خواهد بود .

میزان خسارت  و آسیب این بیماری به عملیات زراعی ، نوع خاک ( از نظر شوری ، رطوبت خاک )  و رقم پایه بستگی خواهد داشت .

کنترل:

  • برای کاشت نهال ها باید شرایط خاک را از نظر آلودگی بررسی کنید .
  • از نهال های سالم و عاری از آلودگی استفاده کنید ( یا می توان از روش ضدعفونی کردن نهال در آب با دمای ۴۵ درجه به مدت ۲۵ دقیقه یا استفاده از سموم نماتدکش استفاده کرد) .
  • نهال ها را در زمین های جدیدی که قبلا در آن مرکبات کاشته نشده است ، بکارید .
  • برای نابودی این بیماری می توان بعد از کاشت درختان ، از نماتدکش ها استفاده نمود .

نکته :

استفاده از نماتد کش ها در شرایط خاص ، باغث آلوده شدن آب های زیرزمینی می شود .

۹ – کپک دوده ای مرکبات 

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

این بیماری در باغات مرکبات شمال کشور دیده شده است . نام دیگر این بیماری دوده ی مرکبات می باشد . کپگ دوده ای در فرایند فیزیولوژیکی درختان نیز تاثیر گذار است .

  • این بیماری در برگ ، میوه و سرشاخه ها ی درختان مرکبات مشاهده می شود .
  • این بیماری در ابتدا بر روی برگ لکه هایی تیره و نامنظم ایجاد می کند ، که به تدریج و با پیشروی ، تمامی سطح برگ پوشیده از دوده ی سیاه رنگ ( دوده ی سیاه رنگ متراکم از قارچ است ) می شود .
  • برگ های آلوده پوسیده شده و ریزش می کنند .
  • این بیماری بعد از اینکه درختان مرکبات به حشرات ترشح کننده‌ی عسلک چون شته‌ها، شپشک‌های نرم تن و مومی مبتلا شد ، بروز می‌کند .
  • طبق آمار به دست آماده ، این بیماری بیشتر در اثر فعالیت نوعی قارچ به نام Capnodium citri Berk تشکیل می شود .
  • در صورت پیشروی باعث کاهش رشد ، محصول و کیفیت آن خواهد شد .

کنترل :

  • حشرات تولید کننده ی عسلک چون شته و شپشک ها را ازبین ببرید .

برای نابودی آن ها می توان از سموم تماسی به میزان ۲ الی ۳ مرتبه برای درختان بیمار استفاده کرد :

  •  مرحله اول  در اسفند ماه
  • مرحله دوم زمانی که میوه‌های درخت به اندازه فندق باشد
  • مرحله ی سوم در شهریور ماه

۱۰ – بیماری لکه ی سیاه مرکبات 

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

یکی دیگر از بیماری های درختان مرکبات از جمله پرتقال و لیمو می باشد . عامل اصلی این بیماری نوعی قارچ گزارش شده است . قارچ ها در مناطقی که در فصل تابستان بارندگی دارند می توانند فعالیت داشته باشند .

علائم در درختان به شکل لکه هایی پراکنده و نقطه ای ( هر کدام از این نقاط به اندازه ی ۱ الی ۵ میلیمتر است ) ، فرورفته به رنگ قرمز تا نارنجی ، کوچک و دایره ای شکل با مرکزی خاکستری در روی برگ ها و میوه ها دیده می شود .

کنترل :

  • تقویت درختان و استفاده از ابزار استریل شده در هنگام برش و پیوند زدن .
  •  برای نابودی آن ها استفاده از سم بردو توصیه می گردد .

۱۱ – بیماری لکه ی برگی مرکبات

یکی دیگر از بیماری های درختان مرکبات بیماری لکه برگی می باشد . این بیماری اغلب ویروسی است و از طریق بذر درختان نارنج و کامکوات ( درخت پرتقال زینتی ) انتقال می یابد .

علائم این بیماری در بعضی از درختان مرکبات شامل لکه هایی برگی و چروک شدن پیوند جوانه می باشد . در ارقام بالنگ شاهد آبله ای شدن برگ ها می شوید .

کنترل :

  • این بیماری از طریق بذر انتقال می یابد . برای جلوگیری از آن می توان از جوانه و پیوند از گیاه مادر سالم ، اقدام به تکثیر کرد .

۱۲ – بیماری اسکب

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

این بیماری در آب و هوای مرطوب ایجاد می شود . عامل اصلی بیماری قارچ ها هستند . علائم اصلی این بیماری در درختانی چون لیمو ، نارنگی و رافلمون شامل جوش های ریز در سطح روی برگ و میوه ، بدشکل بودن شاخ و برگ ها ، ریزش برگ و میوه های نارس است . درختانی چون گریپ فروت و نارنج به آن حساسیت کمتری دارند .

کنترل :

  • برای آبیاری درختان از روش های آبیاری بارانی استفاده نکنید .
  • دوری نهالستان‌ها از باغات تجاری
  • بگارگیری از قارچ‌کش‌های مس

۱۳ – بیماری ویروسی لپروز

یکی دیگر از بیماری های درختان مرکبات بیماری ویروسی لپروز می باشد ، که توسط کنه ها انتقال می یابد .

 علائم اصلی بیماری شامل زخم روی شاخه ، برگ و میوه است .

شدت و میزان خسارات این بیماری به ارقام مرکبات بستگی دارد .

کنترل :

  • نهال و درختان آلوده را قرنطینه کنید .
  •  مبارزه با ناقل بیماری ( کنه ها )

۱۴ – بیماری باکتریایی بلاست مرکبات

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

این بیماری در تمامی نقاط زیر کشت مرکبات ( درخت پرتقال ، آلمو ، انواع نارنج ، نارنگی ، لیموخاگی ) در جهان به ویژه آب و هوای مناطق خنک و مرطوب دیده می شود . عامل اصلی این بیماری باکتری ها هستند . با افزایش دما  ( ۲۰ درجه سانتی گراد به بالا )  و یا کاهش دما ( ۸ درجه سانتی گراد به پایین ) این بیماری نمی تواند توسعه یابد .

این بیماری در استان مازندران بویژه شهرهای بابل و ساری بر روی درخت پرتقال و آلمو گزارش شده است . باکتری نوع Pseudomonas viridiflava عامل بیماری زا در این شهر می باشد .

علائم اصلی این بیماری در دمبرگ ها ، سرشاخه ها و درختان آلوده به وضوح دیده می شود . این بیماری در روی دمبرگ و در ناحیه ی آبگز به رنگ تیره دیده می شود . سرعت پیشروی این بیماری به گونه ای است که از بالا به رگبرگ های میانی و از قسمت پایین به شاخه نیز سرایت می کند . این اتفاق باعث تخریب آوندهای آبکش شده ، در نهایت باعث چروکیدگی ، قهوه ای شدن و ریزش آن ها می شوند .

این بیماری در سرشاخه ها هم ، به همین صورت می باشد . لکه‌ها پیرامون شاخچه را می گیرد و منجر به مرگ آن ها می‌شود . روی پوست میوه ها لکه هایی به اندازه های مختلف تشکیل می شود . لکه ها در همان ابتدا ، فرورفته ، گرد و به رنگ قهوه ای کمرنگ می باشند . در صورت پیشروی رنگ لکه ها به قهوه ای مایل به قرمز تبدیل شده و در نهایت سیاه خواهد شد .

کنترل :

به کارگیری قارچ کش های تماسی مانند سموم اکسی کلرور مس ، سولفات مس و بردو ( سمپاشی در فصل پاییز و زمستان قبل از شروع بارندگی و در مناطقی که بیماری به شدت گسترش دارد ) .

۱۵ – کپک سبز و آبی مرکبات 

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

کپک سبز Penicillium digitatum

این بیماری در اکثر مناطق زیر کشت مرکبات در جهان دیده می شود . این مشکل در کشور ایران مهم ترین عامل فساد میوه در انبار محسوب می شود .

علائم کپک سبز در ابتدا به شکل لکه های رنگ پریده روی پوست میوه ها دیده می شود . زیر لکه های ایجاد شده ، در بافت میوه ها نرم و لهیده می شود . سرعت پیشروی لکه ها در دمای ۲۴ درجه تقریبا ۲ برابر است . در دمای بالای ۳۰ و پایین تر از ۱۰ درجه کمترین رشد را خواهند داشت .

پس از آن عامل بیماری ،  قارچ میسیلیوم سفید در روی لکه های قبلی ایجاد می شود . اسپورهای قارچ که به رنگ سبز دیده می شوند ، فعالیت خود را آغاز می کنند . در اثر فعالیت خود ، توده ای سفید و متشکل از میسیلیوم‌ها به وجود می آید .این چرخه همچنان ادامه می یابد و در نهایت به کل میوه سرایت می کند . اسپورهای قارچ ( همان میوه های آلوده ) اگر در معرض جریان باد قرار گیرند ، به راحتی جابه جا شده و می توانند میلیون ها اسپور قارچ را پراکنده کنند .

کپک آبی  Penicillium italicum 

این بیماری در اکثر مناطق زیر کشت مرکبات در جهان دیده می شود . کپک آبی همانند کپک سبز یکی از مهم ترین عامل فساد در انبار محسوب شده و شباهت های زیادی با کپک سبز دارد .

علائم کپک آبی در ابتدا به شکل لکه های رنگ پریده ، نرم و لهیده روی پوست میوه ها دیده می شود . پس از آن عامل بیماری ،  قارچ میسیلیوم سفید در روی لکه های قبلی ایجاد می شود . اسپورهای قارچ که  اینبار به رنگ آبی دیده می شوند ، فعالیت خود را آغاز می کنند و فقط نوار باریکی در اطراف لکه های سفید باقی می ماند . اسپورهای آبی ممکن است ، با افزایش سن به رنگ سبز زیتونی مایل به قهوه ای در آیند .

برای کنترل بیماری کپک سبز و آبی می توانید از روش های زیر کمک بگیرید . 

کنترل :

  • در هنگام برداشت میوه ، حدالامکان از قیچی استفاده کنید . این امر موجب می شود که در پوست میوه ها خراش ایجاد نشود .
  • میوه ها را به آرامی در جعبه ها قرار دهید .
  • پیچیدن میوه ها در کاغذهای مومی
  • ضدعفونی یا تیمار با قارچ کش هایی مانند تیابندازول ۲ در ۱۰۰۰ ( ۲ گرم از قارچ کش در ۱ لیتر آب ) و قرار دادن میوه ها به مدت ۳ دقیقه در محلول آن

۱۶ – پوسه مرکبات (پسوروز مرکبات)

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

این بیماری در باغات قدیمی و مناطق خنک ( استان مازندران ) بیشتر از باغات جوان و تازه تاسیس شده دیده می شود . تابه حال به درختان مرکبات خسارات زیادی وارد کرده است .

این بیماری شکل های گوناگونی دارد . یکی از نشاه های بارز آن فلسی شدن پوست درخت ( در درخت پرتقال ، گریپ فروت ، نارنگی بیشتر دیده می شود ) و برجستگی‌هایی تاول مانند بوده و نقوش میخی یا به اصطلاح  leaf flecking در برگ های جوان است ( این علائم در همه ی برگ ها دیده نمی شود ) .

درختان آلوده به بیماری دچار ریزش برگ ، ضعف، سرخشکیدگی شاخه و  زوال خواهند شد .

عامل بروز این بیماری نوعی ویروس است . ویروس راه را برای نفوذ انگوم به داخل آوند های چوبی باز می کند . نفوذ انگوها در این قسمت مانع از رسیدن آب و املاح معدنی از ریشه به ساقه و از ساقه به برگ می شود . این علائم مربوط به پوسه A است . در پوسه B سرعت بیماری بیشتر بوده و فلسی شدن به سرعت رخ می دهد .

  • این ویروس ها از طریق بذر قابل انتقال نیستند .
  • تنها از طریق پیوند زدن می توانند به راحتی منتقل می شوند .

کنترل :

  • تهیه پیوندک از درختان سالم و عاری از ویروس ( درختانی که مورد آزمایش قرار گرفته اند ) .
  • ضدعفونی کردن وسایل باغبانی قبل از انجام عملیات پیوند زنی و هرس

۱۷ – بیماری شانکر باکتریایی

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

  • این بیماری برای نخستین بار در آسیای شرقی پدیدار شد .
  • پس از آن در کشورهایی آسیایی ، کشورهای مجاور اقیانوس آرام و کشورهای مریکای جنوبی دیده شد .
  • به طور کلی گشترش این بیماری بیشتر در مناطقی با بارش های متوالی اتفاق می افتد .
  • شانکر مرکبات شکل های متنوعی دارد .
  • شکل آسیایی این بیماری ( تیپ a ) از همه شدید تر و دامنه ی انتشار بزرگتری نیز دارد .
  • عامل اصلی این بیماری در نوع Xanthomonas axonopodis Pv.citri ) a ) است .
  • این باکتری ها در شرایط مساعد توسط باران ، نسیم و مه جابه جا می شوند .
  • این باکتری ها از طریق روزنه های هوایی و زخم های ایجاد شده در گیاهان ، وارد می شوند و بیماری ایجاد می کنند .
  • این بیماری در درختان مسن کم تر از درختان جوان مشاهده می شود .
  • این بیماری از طریق پیوندک های آلود به راحتی انتقال می یابد .
  • از طریق بذر قابل انتقال نیست .

این بیماری در درخت لیمو ترش ( لیمو ترش مکزیکن بسیار حساس می باشد ) بیشتر از سایر ارقام مشاهده می شود . باغات زیر کشت ( لیمو ترش ) استان های هرمزگان ، سیستان و بلوچستان و کرمان با این بیماری همچنان مواجهه هستند . شانکر باکتریایی در درخت پرتقال ، لیمو شیرین ، گریپ فروت ، نارنج و نارنگی کمتر دیده شده است .

نشانه های بیماری 

علائم این بیماری به این شکل است که در برگ ها ، سرشاخه ها و میوه ها لکه های زخم مانند برجسته ای با هاله ی زرد رنگ تشکیل می شود ( اطراف زخم‌ها به رنگ زرد دیده می‌شود ) . که موجب ریزش میوه ها و خشکیدگی سرشاخه ها می شود .

لکه هایی که در برگ ها دیده می شود بیشتر در نوک و پهنک برگ قرار دارند . لکه ها در ابتدا کوچک ، دایره ای شکل و قطری بین ۲ الی ۱۰ میلی متر دارند . البته اندازه بعضی از لکه ها در ارقام مختلف می تواند متفاوت باشد . به تدریج لکه ها بزرگ تر شده و شکل نامنظم به خود می گیرند .

لکه های تشکیل شده بر روی میوه ، برجسته ، بین ۱ الی ۳ میلی متر قطر و حالتی جوش مانند دارند . به تدریج ، جوش ها بزرگتر شده و چوب پنبه ای می شوند و در نهایت می ریزند .

کنترل :

  • هرس نمودن شاخه های آلوده و سوزاندن آن ها
  • ریشه کنی درختان آلوده
  • رعایت اصول قرنطینه ، یعنی جلوگیری از ورود نهال ، پیوندک و چوب درختان قطع شده از مناطق آلوده به مناطق سالم 
  • استفاده از نهال های سالم و مقاوم در برابر بیماری
  • استفاده از قارچ کش های اکسی کلرور مس و بردو

۱۸ – بیماری آنتراکنوز مرکبات

بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

  • آنتراکنوز درواقع گروهی از بیماری های مرکبات است .
  • این بیماری در مناطق زیر کشت لیمو ( به ویژه لیمو عمانی ) و مناطق پر باران بیشتر مشاهده می شود .
  • عامل اصلی این بیماری قارچ‌های آسروول‌دار می باشند .
  • این بیماری در شهر های بندرعباس ، میناب و داراب در درختان لیمو عمانی ، گزارش شده است .
  • در اکثر مواقع  این بیماری به دلیل شباهت زیاد با شانکر باکتریایی ، اشتباه گرفته می شود .
  • در اطراف لکه های بیماری شانکر ، هاله ای زرد رنگ مشاهده می شود .
  • نشانه ی بارزی که در تشخیص این دو بیماری از هم وجود دارد این است که در اطراف لکه های بیماری آنتراکنوز هاله ای زرد وجود ندارد .
  • عامل اصلی این بیماری در جنوب کشور قارچ C.gleosporioides گزارش شده است .
  • اسپورهای قارچ ها از طریق باران ، نسیم و باد به راحتی جابه جا می شوند .

این بیماری به گل ، برگ های تازه و جوان ، سرشاخه و میوه ها حمله کرده و لکه هایی زخم مانند و بافت مرده ای (نکروز) در آن ها تشکیل می دهد . لکه های تشکیل شده در برگ ها به وضوح دیده شده  و در صورت پیشروی ، باعث خشکیدگی سرشاخه یا به اصلاح (wither up) در آن ها می شود . تشکیل لکه های زخم مانند چوب پنبه ای و ریزش میوه های جوان و از نشانه های دیگر این بیماری است .

کنترل :

تقویت درختان شامل :

  • شخم زدن
  • استفاده از کودهای دامی و شیمیایی
  • آبیاری به موقع
  • هرس شاخه های آلوده و سوزاندن آن ها
  • سمپاشی در پاییز و اواخر زمستان و استفاده از قارچ کش ها پس از هرس کردن

۱۹ – بیماری گیاهچه‌میری مرکبات

  • این بیماری در بیشتر خزانه های بذری در شمال و جنوب کشور وجود دارد .

علائم این بیماری بیشتر در روی طوقه گیاهچه ها در سطح خاک مشاهده می گردد . این بیماری به بافت های جوان ، حساس طوقه ی گیاهچه ها حمله کرده و آن ها را قهوه ای ، فاسد و در نهایا از بین می برد .

  • اگر این بیماری در اثر قارچ Rhizoctonia solani باشند نه تنها طوقه ، بلکه ریشه گیاهچه را نیز از بین می برد .
  • البته قارچ های چون Phytophthora ،  Pythium aphanidermatum  و fusarium solani هم می توانند این بیماری را ایجاد کنند .
  • این قارچ ها می توانند تا مدت زیادی در خاک دوام بیاورند .
  • اگر بذر ، جوانه بذر ، ریشه و یا طوقه ی گیاهچه با مایه هر کدام از قارچ های مذکور در تماس باشد ، بیمار می شده و در نهایت از بین می رود .
  • این بیماری حتی می تواند منجر به پوسیدگی یا فاسد شدن بذرها پیش از جوانه زدن بشوند .
  • رطوبت و دمای بالا و نداشتن زهکش مناسب به این بیماری دامن می زند .
  • از طرفی دمای بالا منجر به رشد گیاهچه‌ها شده و زمان مقاوم شدن آن ها را در برابر بیماری بیشتر می کند .
  • این اتفاق با مشاهده ی نخستین برگ در مرکبات از بین می رود ( درواقع پس از روئیت اولین برگ گیاه در برابر بیماری مقاوم می شود ) .

کنترل :

  • از بذرهای سالم ، عاری از بیماری در زمین های ضدعفونی شده و بکر استفاده کنید .
  • آبیاری درست و به موقع خزانه ها ( آبیاری بیش از اندازه صورت نگیرد )

گیاهچه میری در زمین های که بعد از ضدعفونی ، مجدد آلوده شده باشند ، نسبت به بیماری گیاهچه میری در خاک های معمولی ، بیشتر و شدید تر می باشد . به این علت که تمامی موجوداتی که مانع از رشد قارچ ها می شوند ، در اثر ضدعفونی کردن خاک از بین رفته اند .

۲۰ – بیماری تریستزای مرکبات (Citrus Tristeza Virus)

آفات و بیماری های درخت پرتقال و سایر مرکبات

  • یکی از بیماری های درختان مرکبات بویژه درختان حساس و پیوند شده روی نارنج و لیموترش است .
  •  این بیماری در مناطق شمالی ، جنوبی و مرکزی کشور دیده شده است .
  • نشانه های این بیماری شامل توقف رشد ، تخریب آوند ، اختلال در رسیدن مواد غذایی و در نهایت از بین رفتن تدریجی گیاه می باشد .
  • کاراترین گونه ناقل تاکزوپترا سیتریسیدا (Toxoptera citricida) معروف به شته قهوه‌­ای مرکبات است .
  • ( ناقل بیماری ویروسی تریستزا شته های قهوه ای هستند ) .
  • عمل این بیماری ویروس ها هستند .

ریشه های درختان در اثر حمله ی ویروس ها از بین رمی رود . این امر ارتباط ریشه را با تاج درخت قطع می کند . مواد فتوسنتزی در تاج باقی می مانند . در نهایت باعث گلدهی بی موقع حتی در فصل زمستان می‌شود .

کنترل :

  • رعایت مسائل قرنطینه‌­ای
  • از بین بردن ناقل ویروس (شته ها)
  • استفاده از پایه و پیوندک مقاوم و عاری از ویروس
  • ریشه کنی و از بین بردن درختان در شروع آلودگی

نکته :

باید به این نکته توجه داشت ، در پیشگیری و کنترل این بیماری به کارگیری تنها یک روش موثر نخواهد بود و باید از روش های کنترل تلفیقی استفاده نمایید .

درختان پرتقال بعد از چند سال میوه می دهند ؟

سن باردهی درختان پرتقال با توجه به ارقام آن ها و شرایط محیط متفاوت است .

البته درختانی که از روش جنسی ( کاشت بذر ) تهیه می شوند تا سن ۸ الی ۱۵ سالگی قادر به تولید میوه نخواهند شد . درختانی که از روش غیر جنسی (قلمه ، پیوند زدن و …) تهیه می شوند می توانند پس از ۴ الی ۶ سال وارد فاز میوه دهی شوند . در سن ۸ الی ۲۰ سالگی به بیشترین حد تولید محصول خود رسند .

میزان باردهی هر درخت پرتقال 

میزان باردهی درختان میوه با توجه به شرایط آب هوایی ، ارقام ، سن و تعداد درخت در هر هکتار متفاوت است . به طور کلی می توان گفت میانگین برداشت پرتقال تامپسون ( با توجه به سن و تعداد درخت ) بین  ۲۵ تا ۱۰۰ تن گزارش شده است .

هر درخت پرتقال می تواند بین ۴۰ الی ۱۰۰ کیلوگرم پرتقال تولید کند .

براساس آمار ثبت شده ، رکورد برداشت محصول را یک کشاورز فعال در میاندورود ( یکی از شهرستان های استان مازندران ) شکست . وی توانست با برداشت ۱۵۰ تن در هر هکتار رکورد برداشت پرتقال را در خاورمیانه و جهان به نام خود ثبت کند .

خواص پرتقال

  1. پرتقال سرشار از موادی چون آهن ، چربی ، کربوهیدرات ، فیبر ، پروتثین ، قند ، پتاسیم ، فسفر ، سدیم ، تیاسین ، کلسیم و ویتامین A , C می باشد .
  2. مصرف پرتقال از سرطان لوزالمعده جلوگیری می کند .
  3.  به علت داشتن نوعی ویتامین A به نام کاروتنوئید باعث رفع اختلالات کبدی می شود .
  4. خطر ابتلا به سنگ کلیه را تا حد زیادی کاهش می دهد .
  5. سطح کلسترول خون و فشار خون را کاهش می دهد .
  6. مصرف آن سلامت قلب را تضمین می کند .
  7. باعث تقویت سیستم ایمنی بدن می شود .
  8. به درمان یبوست و بیماری های گوارشی کمک می کند .
  9. خطر سکته ی مغزی را تا حد زیادی کاهش می دهد .
  10. به دلیل فیبر بالا ، باعث کاهش قند خون و کلسترول در افراد مبتلا به دیابت خواهد شد .
  11. باعث بهبود رشد مغزی می شود .
  12. سلامت دندان ها و لثه ها را تضمین می کند .
  13. مصرف پرتقال از تصلب شرایین جلوگیری خواهد کرد .
  14. مصرف چای پرتقال از بوی بد دهان جلوگیری می کند .
  15. مصرف آن به بهبود استرس و بی خوابی کمک می کند .
  16. این میوه ضد سم ، ادرار آور ، نرم کننده سینه و ضد استفراغ است .
  17. جوشانده پوست پرتقال برای سرماخوردگی مفید است .

خواص پرتقال برای پوست و مو

  1. مصرف پرتقال به دلیل ویتامین C و آنتی اکسیدان موجود در آن ، می تواند روند پیری پوست را کند تر کند .
  2. برای از بین بردن لکه های پوست می توان پوست پرتقال آن را رنده کرد و در جهت اسکراب استفاده نمود .
  3. اسید سیتریک موجود در پرتقال به درمان جوش و آکنه کمک می کند .
  4. برای شفافیت پوست می توانید از ماسک پرتقال بهره ببرید .
  5. برای مرطوب بودن پوست از ماسک پرتقال استفاده کنید ( پرتقال را له کرده و به مدت ۱۵ دقیقه روی پوست بگذارید و سپس بشویید ) .
  6. مواد مغذی در بافت این میوه باعث استحکام و درخشندگی موها می شود .
  7. آب پرتقال آن باعث نرمی موهای شما می شود .
  8. آب پرتقال ، شوره ی سر را از بین می برد .
  9. مصرف این میوه باعث پرپشت تر شدن موها و افزایش رشد موها خواهد شد .

خواص پرتقال در بارداری 

مصرف روزانه ۱عدد از این میوه در دوران بار داری و شیر دهی می تواند مقادیر زیادی از فولات بدن را تامین کند . به همین علت برای رشد جنین بسیار کار آمد است . دمنوش پوست پرتقال سرشار از مواد مغذی است و هم در زمان شیردهی از سفت شدن سینه جلوگیری می کند .

خواص پرتقال برای کودکان 

سرطان خون ، بیش از هر نوع سرطان دیگری در کودکان مشاهده می شود . با توجه به نتایج به دست آمده پژوهشگران ، کودکانی که تا ۲ سالگی ، به طور مداوم در هفته ۴ الی ۶ مرتبه پرتقال یا آب پرتقال مصرف کنند ، درصد مبتلا شدن به این بیماری را تا سنین ۱۴ سالگی کاهش می دهند . شاید این تصور را در ذهنتان داشته باشید که تا ۶ الی ۸ ماهگی برای کودکان این امر غیر قابل اجرا است ، اما همان استفاده ی مادر از پرتقال در زمان شیر دهی برای کودکان این امر را عملی می سازد . پس از این دوره ، می توانید با اضافه کردن آب پرتقال ( ۲ الی ۳ قاشق چای خوری ) در شیر و یا غذاهای کمکی ویتامین C موجود در پرتقال را در اختیار آن ها قرار داده و آن ها را در مقابل بیماری های اسکوربیت و راشیتیسم حفظ کنید .

عوارض این میوه 

  •  مصرف همزمان این میوه با داروهایی نظیر بتابلوکرها (داروهای قلبی) ممکن است مشکل ساز و تداخل داشته باشد .
  • مصرف بیش از اندازه آن به علت داشت مقادیر زیاد پتاسیم ممکن است برای افرادی که بیماری های کلیوی دارند کمی مشکل ساز باشد .
  • مصرف بیش از اندازه آن باعث اسهال ، رفلاکس معده و سوزش سر دل خواهد شد .
  • مصرف بیش از اندازه این پرتقال به دلیل بالابودن قند موجود در بافت خود ، باعث پوسیدگی دندان می شود .
برچسب ها

دانه برفی

باعث افتخار ماست که با ارائه اطلاعات به شما عزیزان ، در زیبایی منازل و محیط اطراف شما نقش داشته باشیم .

نوشته های مشابه

دیدگاه بگذارید

avatar
بستن