Download WordPress Themes, Happy Birthday Wishes
درختان و گیاهان

درخت گردو

نکات مهم در پرورش درخت گردو

معرفی درخت گردو 

درخت گردو با نام علمی juglans یکی دیگر از درختان میوه بوده و همانند درخت بادام ، زرد آلو  و … جز درختان درآمد زا محسوب می شود . در دانه برفی قصد داریم به چگونگی کاشت و پرورش آن و همچنین نحوه ی در آمد زایی این درخت بپردازیم ما را همراهی کنید . این درخت از راسته ی راش سانان و تیره ی گردوییان می باشد . درخت گردو ، برای نخستین بار در کشور ایران کاشته و سپس در کشورهای دیگری نظیر فرانسه ، انگلستان ، یونان ، امریکا ، چین ، ژاپن انواع آن پرورش داده می شود . امریکا، ایران و چین از مهم ترین کشورهای تولید کننده گردو در جهان به شمار می روند . کشور هایی نظیر ترکیه و رومانی در رده ی دوم قرار دارند .

مهم ترین گردو در جهان ، گردوی ایرانی است که جز مرغوب ترین نوع گردوها بوده و مغز آن ها از نظر خوراکی ، اقتصادی است .  اندام جنسی گل ها به صورت نرو ماده و جداگانه روی این درخت دیده می شوند . و اندام ماده دگر گشن ( مادگی آن با گردۀ همان گیاه تلقیح نمی شود) می باشد و مجوعه آن ها هیچگاه از ۳ الی ۴ گل تجاوز نخواهد کرد . هرگل نر دارای پوشش مرکب از چند فلس است که تعدادی پرچم درون آن دیده می شود و اثر مادگی رشد نیافته درون پرچم ها مشاهده می شود .

ویژگی ها

  • گردو ، جز درختان تک پایه ( تک جنس ) با برگ های مرکب ، بزرگ و برگچه های فرد می باشد .
  • گرده افشانی به وسیله ی باد انجام شده و زنبور ها و حشرات دیگر در آن نقش دارند .
  • نام دیگر آن جوز است .
  • دارای بهترین نوع چوب می باشند .
  •  ارتفاع این درختان در شرایط ایده آل ۲۵ الی ۴۰ متر می باشد .
  • قطر تنه ی آن ها به ۱/۵ الی ۲ متر هم می رسند .
  • این درختان صد ها سال عمر می کنند .
  • میوه ی این درخت شفت بوده و دارای بافتی گوشتی و تلخ است که در زمان رسیدن به مغزی شیرین و روغنی ، سفت و طعمی دلپذیر تبدیل می شود .
  • درخت گردو جز درختان خزان دار محسوب می شود .
  • در مناطق سرد و معتدل بهترین رشد را دارند .

راه های افزایش محصول درخت گردو 

نور مورد نیاز 

این درختان بیشتر از هر نوع درخت میوه ی دیگری نیاز به نور مستقیم خورشید دارند .

نور ، در تولید محصول نقش مهمی دارد .

کوچک بودن میوه ها (گردوها) در صورت کمبود نور است .

بنابراین در کاشت آن ها ، فاصله ی ۸ الی ۱۰ متری از هم را رعایت کنید تا نور کافی به تمامی قسمت های تاج درخت برسد .

آب مورد نیاز 

  • یکی دیگر از مراحل مهم در کاشت و پرورش درختان گردو آبیاری است .
  • آبیاری درست در تولید محصول باکیفیت تر  و بیشتر نقش به سزایی دارد .
  • درحالی که آبیاری کم و نادرست باعث رشد کمتر و در نتیجه کاهش محصول می شود .
  • در فصول سرد سال (پاییزو زمستان) از آبیاری درختان گردو پرهیز کنید .
  • آبیاری در این فصول درختان را ، قطعا سرما زده می کند .
  • بهتر است آبیاری در پایان مهرماه تا پایان فصل زمستان قطع شود .
  • آبیاری و رطوبت زیاد در فصول سرد باعث پیدایش بیماری هایی چون بلایت و پوسیدگی ریشه و طوقه می شود .
  • آبیاری در فصول رشد یعنی بهار و تابستان باید منظم انجام شود .
  • در هنگام آبیاری دقت کنید آب بر روی تنه ی درخت نریزد .
  • نهال ها به آبیاری بیشتری نسبت به درختان بالغ دارند .
  • نهال گردو به هفته ای ۲/۵ لیتر آب نیاز دارد .
  • درخت گردوی جوان به هفته ای ۱مرتبه آبیاری نیاز دارد.

انواع روش های آبیاری درخت گردو

آبیاری درختان گردو در فصل بهار و تابستان به چند روش انجام می شود که عبارتند از :

  • آبیاری قطره ای
  • آبیاری غرقابی
  • آبیاری نواری
  • آبیاری بارانی
  • آبیاری بابلر ( بابلر بهترین سیستم تحت فشار از میان سیستم های تحت فشار دیگر است که  در کنار هر درخت یک یا دو شیر نصب می گردد .)

آبیاری درختان گردو بستگی به ارقام ، سن درخت ، نوع خاک ، بارندگی سالیانه ، سیستم های آبیاری و … دارد .

در بیشتر مواقع سن درختان در هر هکتار برای آبیاری مد نظر است .

جدول زیر مقدار آب مصرفی هر درخت را متناسب با سن آن ها محاسبه می کند .

سن درختان

مقدار آب مورد نیاز درختان گردو (متر مکعب در سال)

درهر هکتار

درخت

غیرپیوندی

 درخت

پیوندی

۱

۷۰

۰٫۷

۰٫۳۴

۲

۲۰۰

۲

۰٫۹۸

۳تا۵

۴۰۰

۴

۱٫۹۶

۶تا۷

۶۰۰

۶

۲٫۹۴

۸تا۹

۸۰۰

۸

۳٫۹۲

۱۰تا۱۱

۹۰۰

۹

۴٫۴۱

از ۱۱ سال به بالا

تا ۱۱۰۰

۱۱

۵٫۴

در مناطقی که میزان بارندگی سالیانه ۸۰۰ میلی متر در دوره ی رشد این درختان باشد ، می توان درخت گردو را به صورت دیم کاشت ولی در مناطقی که بارش سالانه کمتر از میزان ذکرشده و یا مناطق گرم و خشک باشد به نسبت کمبود بارش نیاز آبی گیاه را باید از طریق سیستم های آبیاری درفصول گرم سال برطرف کرد . نیاز آبی درختان گردو در دوره رشد به طور میانگین ۸۲۶ میلی متر است که از این میزان ۶۰۰ میلی متر نیاز خالص آبیاری است  و باید در طی دوره رشد گیاه بر طرف شود .

 

عوارض کم آبی درخت گردو

خسارات ناشی از عدم آبیاری درخت گردو در دوره رشد نیز به شرح زیر می باشد :

در ماه خرداد :

  • کوچک شدن میوه ها
  • تاثیرات بد برای گلدهی سال بعدی
  • کم شدن رشد گیاه

در ماه تیر :

  • ایجاد اشکال در جنین یا همان مغز میوه
  • پوک شدن یا سیاه شدن و چروکیده شدن مغز میوه
  • ایجاد اشکال در جوانه های میوه
  • کم شدن بار دهی در سالهای آینده

در ماه مرداد و شهریور :

  • تغییر رنگ مغز گردو به حالت تیره
  • سبک شدن مغز گردو
  • چروکیده و سیاه شدن مغز گردو

خاک مورد نیاز 

  • از خاکی استفاده کنید که دارای زهکش مناسب باشند .
  •  خاک هایی با PH 4.5 تا ۸٫۲ برای رشد درخت گردو مناسب است .
  • عناصر و مواد غذایی در خاک رویی و خاک زیرین برای درخت گردو حائز اهمیت است .

چراکه ریشه های این درخت تا عمق ۲/۵ الی ۳ متری خاک نفوذ می کنند .

خاک زیرین باید دارای مواد آلی ، عاری از خاک رس ، عاری از خاک سفت یا خاک های غیر قابل نفوذ باشد . خاک زیرین باید دارای تهویه باشد یعنی هوا بتواند در آن نفوذ کند .

خاک سطحی ( رویی ) هم باید دارای مواد معدنی و آلی و همچنین عاری از بیماری های قارچی  و نماتد های مولد زخم ریشه باشد .

اگر می خواهید درخت گردو را در گلدان پرورش دهید بهتر است از خاک هایی چون خاک لومی + ماسه + خاکبرگ استفاده کنید . اما اگر می خواهید آن را در باغچه و یا باغ بکارید بهتر است  قبل از کاشت ، برای پر کردن خاک چاله از ترکیبات کود پوسیده دامی با خاک استفاده کنید . نهال را درون چاله قرار داده و خاک ترکیبی را اضافه کنید . برای سطح رویی خاک می توان از برگ های پوسیده و همچنین ساقه ی گندم (کاه) هم بهره برد . این عمل برای جلوگیری از تبخیر آب در فصل بهار و تابستان بسیار کار آمد است .

دمای مورد نیاز 

دما و سرمای زمستان و بهار ، بارندگی و همچنین گرمای تابستان در کاشت درختان گردو و محصول بهتر اهمیت دارند .

  • درختان گردو در کاشت در آب و هوای معتدل تا سرد بیشترین بازدهی را دارند .
  • این درختان به تغییرات دمایی به شدت واکنش نشان می دهند .
  •  نمی توانند سرما و گرمای بیش از اندازه را تحمل کنند .
  • درختان گردو برای جوانه زنی نیاز به مدت سه ماه سرمای زمستان ( ۲۲۰۰ ساعت) دارند .
  • نیاز گرمایی این درخت چیزی بین ۷۰۰ الی ۱۳۵۰ ساعت معادل ۲ ماه است .

این درختان تا سرمای ۱۱- درجه را در فصل زمستان و دوره ی خواب تحمل می کنند . اما با شروع فصل رشد در بهار ، دمای پایین بین ( ۱/۵- الی ۳- درجه سانتی گراد ) به جوانه ها و گل ها خسارت جدی وارد می کند و باعث عدم شکل گیری میوه ها می شوند . دماهای بالا (۳۵ الی ۴۰ درجه سانتی گراد ) نیز باعث سوختن برگ ها ، سوختن پوست سبز رنگ میوه ها و در نتیجه سیاه شدن مغز گردو می شود . دمای ۴۰ درجه باعث خسارت جبران ناپذیری خواهد شد . رطوبت بالا و همچنین بارندگی های بد موقع در اواخر فصل بهار و اوایل تابستان باعث بیماری هایی چون بلایت می شود .

 بهترین کودشیمیایی برای رشد درخت گردو 

قبل از کاشت هر نوع درخت میوه اعم از گردو ، باید کیفیت ، غنی بودن و عناصر خاک مورد بررسی قرار گیرد .

این عناصر عبارتند از :

  1. پتاسیم
  2. روی
  3. آهن
  4. فسفر
  5. منگنز
  6. کلسیم
  7. فسفر

نوع کود را نوع خاک تعیین می کند .

این عناصر لازمه ی رشد بهتر و محصول باکیفیت تر خواهند بود .

بنابراین در زمان کاشت نهال ها ، باید در درون چاله ها ریخته شوند . در سال های اول کاشت به علت شکل گیری باید این عناصر در اختیار درخت قرار گیرد تا بتواند در سال های آینده به درختی بارور و تنومند تبدبل شود . استفاده از کود های دامی + کود های شیمیایی در فصل زمستان به صورت چالکود ( چاله ای به عمق ۱/۵ متر و عرض ۴۰ سانتی متر ) در سایه انداز درخت ، به این امر کمک خواهد کرد .

برای درختان بالغ ۱۳ الی ۱۵ ساله باید عناصر زیر در خاک ریخته شوند .

  • سولفات پتاسیم ۱ کیلو گرم
  • سولفات روی نیم کیلو گرم
  • سولفات آهن نیم کیلو گرم

این میزان را با کوهای دامی ( مواد آلی ) ترکیب کرده  و به روش چالکود پای گیاه ریخته و مجددا از خاک و یا برگ های پوسیده پر کنید . کود های آزته هم در دو مرتبه به درخت داده می شوند . مرحله ی اول به میزان ۳۰۰ گرم نیترات آمونیوم ، در اخرین ماه زمستان یعنی اسفند و مرحله ی بعد میزان ۳۰۰ گرم درآخرین فصل بهار یعنی خرداد به وسیله ی آبیاری به درختان گردو داده می شود .

ریختن نمک پای درخت گردو 

بعضی از باغداران به اشتباه پای درختان گردو نمک میریزند و به گفته ی خودشان اثرات مثبتی در کنترل کرم و سفید کردن مغز گردو دارند . این کاملا اشتباه است !!

 (( برای سفید شدن مغز گردو باید از عناصری چون سولفات پتاسیم ، سولفات مس و سولفات روی و آهن استفاده نمود . )) 

  1. عناصر تشکیل دهنده ی نمک خوراکی سدیم و کلر بوده که هر دو عنصر برای درخت مضر خواهد بود .
  2. شوری خاک باعث کوتاه شدن طول عمر درختان گردو ، میوه دهی کمتر و در نتیجه ضعیف شدن آن ها در برابر آفات و … می شود .
  3. نمک با خاک ترکیب شده و در هنگام آبیاری توسط ریشه جذب می شود ، در چنین شرایطی سلول ها به شدت آسیب دبده و منجر به سوختگی حاشیه ی برگ ها و ریزش آن ها خواهد شد .
  4. شوری خاک جذب عناصری چون کلسیم ، آهن ، روی ، منیزیم و … را توسط گیاه کاهش می دهد .

هرس درخت گردو 

هرس این درختان از مرحله ی مهم باغبانی است چراکه در تولید بیشتر و محصول با کیفیت تر نقش بسیار مهمی دارد . هرس به معنی حذف شاخ و برگ های آسیب دیده و آفت زده است . این عمل را برای رسیدن نور کافی به تاج درخت و تهویه ی بهتر و بیشتر برای تولید محصول باکیفیت تر انجام می دهند . هرس در مناطق سرد در ماه های اسفند تا فرودین صورت می گیرد

هرس در این نوع درخت به دو روش انجام می شود .

۱ – هرس فرم

این هرس در سال های اول کاشت و به منظور فرم اصلی درخت انجام می دهند .

روش کار به این شکل است که در سال اول رشد ، نهال از فاصله یک و نیم متری بریده و جای زخم با یک چسب باغبانی پوشانده می شود . این کار باعث می شود تا شاخه های جانبی در درخت گردو شکل بگیرند . در سالهای بعدی نیز به جای بریدن تنه اصلی ، شاخه های جدیدی که روی تنه رشد کرده اند بریده می شوند تا آنها نیز شاخه های جانبی به خود بگیرند . این نوع هرس در سالهای اولیه باعث شکل گیری کلی درخت می شود .

۲ – هرس باردهی

زمان انجام هرس باردهی اواخر زمستان و گاهی در فصل تابستان است .

منظور از این نوع هرس ، حذف کامل شاخه های خشکیده و بی استفاده ، نرک ها ، یا شاخه هایی که مانع تابش نور خورشید به دیگر قسمت های درخت می شود ، است . دقت شود که حتما محل زخم ها باید با چسب مخصوص پوشانده شود . این نوع هرس باعث تضمین سلامت درخت گردو و کیفیت باردهی آن می شود .

هرس باردهی را برای درخت گردو می توان هر سال انجام داد .

بهترین نوع درخت گردو

مرغوب ترین نوع گردو در کشور ایران ، متعلق به تویسرکان در استان همدان است . این استان از نظر  تولید ، کیفیت و پرورش گردو در رتبه ی ۲ ایران قرار دارد . البته شهرهای دیگر مانند کرمان ، شهرستان بافت ، آذر شهر ، تسوج ، اسکو و همچنین دامنه ی کوه های البزر و زاگرس هم در تولید گردوی مرغوب نقش دارند . جالب است بدانید بزرگترین باغ گردوی دنیا متعلق به کشور ایران ، استان سمنان ، شهرستان شهمیرزاد به مساحت ۷۵۰ ( ۷۵۰۰۰۰۰ متر مربع ) هکتار می باشد .

تعداد درختان گردو در هر هکتار 

برای اینکه محصول بهتر و باکیفیت تری داشته باشید باید فاصله ی کاشت درختان گردو را رعایت کنید . همانطور که اشاره شد فاصله ی مناسب کاشت این درختان از هم ۱۰ متر است ، یعنی در هر هکتار شما مجاز به کاشت ۱۰۰ اصله درخت گردو هستید . اما اگر از ارقام پیوندی استفاده می کنید این مقدار به حدود ۲۰۰ تعداد درخت گردو  افزایش یافته و با فاصله ی کمتر ، یعنی حدود ۵ الی ۷ متر از هم نیز قابل تغییر است .

انواع رایج درخت گردو 

انواع مختلفی از درختان گردو در کشور ایران کاشته می شوند که عبارتند از :

  1.  سوزنی
  2. گردوی پوست کاغذی
  3.  ماکویی
  4. نوک کلاغی
  5. ضیا آبادی
  6. سنگی
  7. خوشه ای
  8. سبزه وار
  9. گردوی آمیخته خراسان
  10. کرمان
  11. مازندران
  12. شهمیرزاد
  13. گردوی قزوین
  14. خوانسار
  15. تویسرکان
  16.  وانشان
  17. وفس
  18. دماوند
  19. زیاران
  20. جمال
  21. اسرئیلی
  22. چندلر
  23. هارتلی
  24. فرنور
  25. فرانکت
  26. پکان
  27. کانادایی
  28. فرانسوی
  29. پدرو
  30. کالیفرنیایی

عمر مفید درختان گردو 

عمر مفید این درختان به رقم آن ها و همچنین شرایط آب و هوایی بستگی دارد .

گردو در سن بلوغ به بار می نشیند .

درختان گردو بعد از ۶ الی ۸ سال شروع به تولید محصول می کنند .

به طور کلی عمر مفید درختان گردو ۶۰ الی ۶۵ سال است .

عمر طبیعی آن ها چیزی بین ۱۵۰ الی ۲۰۰ سال و یا بیشتر می باشد .

هر درخت گردو چند کیلو بار می دهد ؟

میزان بار دهی درختان گردو به شرایط محیطی ، نوع رقم ، سن درختان بستگی دارد .

اما به طور متوسط می توان گفت :

تولید گردوی محلی ۱/۵ تا ۲/۵ تن در هر هکتار است . ( تولید گردوی خشک )

این درحالی است که :

تولید گردوی اصلاح شده چیزی بین ۴ تا ۶ تن در هر هکتار برآورد شده است . ( تولید گردوی خشک)

علت بار ندادن درخت گردو 

عوامل متعددی در گل ندادن درختان گردو نقش دارند .

یکی از عوامل طبیعی درعدم بار دهی این درختان ، شکل گیری گل هاست . که گل های نرو ماده در این درختان به صورت جدا از هم قرار دارند . در شرایط مناسب گرده افشانی به وسیله ی باد و حشرات انجام می شود . مساعد نبودن شرایط آب و هوایی ، وزش بادهای سنگین و گرم ، بارندگی های بد موقع ، هوای گرم و خشک و … در گرده افشانی اختلال ایجاد کرده و از تشکیل میوه جلوگیری می کنند .

برای باروری بیشتر می توان ۲ گونه ی متفاوت از درخت گردو  یا چند درخت از یک نوع را در کنار هم بکارید .

استفاده ی بیش از اندازه از کودهای دارای ازت از عوامل دیگری در عدم شکل گیری میوه می باشد .

تکثیر گردو

این درخت به چند روش تکثیر می شود .

گردو از طریق جنسی (بذر) و یا به روش غیر جنسی تکثیرمی شود .

۱ –  بذر ( جنسی )

ابتدا باید از میوه هایی استفاده کنید که دارای پوست سخت  و دارای کیفیت خوبی باشند . بذر ها در خاک هایی مانند ورمی کمپوست + پیت ماس + ماسه در محیط هایی با دمای ۳ الی ۴ درجه سانتی گراد ( می توان درون یخچال گذاشت )  به مدت ۹۰ روز قرار داده تا نیاز سرمایی بذر برای جوانه زنی فراهم شود . بهتر است خاک کمی مرطوب باشد .

عواملی که در جوانه زنی بذرها نقش مهمی دارند عبارتند از :

  • رطوبت 
  • حرارت
  • اندازه بذر
  • عمق کاشت در خاک

اگر می خواهید آن را در گلدان بکارید ،  ابتدا گلدانی را از خاک هایی مانند ماسه + خاکبرگ + پیت ماس تهیه کرده و بذر های سرما دیده را در عمق ۷ سانتی متری و به حالت عمودی در خاک بکارید . در این مدت دما را بین ۲۰ الی ۲۵ درجه سانتی گراد قرار دهید تا بذرها جوانه بزنند . آبیاری درست و منظم انجام دهید . هرگز اجازه ندهید خاک به طور کامل خشک شود . همچنین از خیس کردن خاک  گلدان پرهیز کنید و گلدان را در مکانی سایه روشن قرار دهید . بعد از گذشت چند هفته ( ۲ ماه )  به نهال های کوچکی تبدیل خواهند شد که می توانید در فصل بهار به باغچه و یا باغ انتقال دهید .

۲ –  قلمه زدن ، پیوند شاخه و جوانه ، خوابانیدن و پیوند سرشاخه ( غیر جنسی ) 

قلمه زدن :

قلمه زدن از درختان گردو روش مرسومی نیست و ریشه دار شدن قلمه ها کار سخی بوده و گاها با شکست روبرو است . با این حال ، برای اطلاعات بیش تر درباره ی شیوه ی قلمه زنی مطلب درخت گیلاس بخش قلمه زدن را مطالعه کنید .

پیوند شاخه و جوانه :

  • دما و رطوبت محیط از لازمه ی این پیوند می باشد .
  • در غیر این صورت عمل پیوند در فضای باز غیر قابل کنترل بوده و منجر به شکست خواهد شد .
  • پیوند اسکنه ای  در اوایل فصل زمستان ( دی ماه ) انجام می شود .
  • پیوند وصله ای در اواخر فصل بهار ( خرداد ماه ) به وسیله ی چاقوهای دو تیغه ای انجام می شود .

پیوند شاخه و جوانه هم درصد کمتری برای موفقیت نسبت به سایر درختان میوه دار خواهد داشت . این روش مستلزم دقت بیشتری برای انتقال پایه و پیوندک دارد . این عمل بهتر است در فضای مرطوب (رطوبت مورد نیاز ۹۵ الی ۱۰۰ درصد ) گلخانه ای  و در دمای ۲۵ الی ۲۸ درجه سانتی گراد صورت گیرد . معمولا پیوند اسکنه ای و زبانه ای بر روی نهال ها انجام می شود . نهال ها بعد از عمل پیوند ، در داخل اتاق دیگری از گلخانه با رطوبت ۷۵ درصدی و دمای ۲۵ درجه قرار می گیرند .

خوابانیدن :

  • نیازی به برش شاخه ها در  همان ابتدا نیست . 
  •  به سراغ شاخه های بلند بروید .
  • فصل انجام این عمل معمولا در بهار است .

کافی است با قرار دادن این شاخه ها بر روی خاک و ریختن مقداری ماسه شسته + خاکبرگ + پیت ماس  این کار را انجام دهید . در این روش باید نوک شاخه ها بیرون باشد . محیط را مرطوب نگه دارید . شاخه ها بعد از چند هفته ریشه دار می شوند . بعد از ریشه دار شدن آن ها را از درخت مادر جدا کرده و در گلدان دیگری بکارید .

پیوند سرشاخه :

  • این عمل در فصل رشد یعنی در اوایل بهار انجام می شود .
  • پیوند در این روش ، پیوند اسکنه ای است .
  • می توان گفت بهترین نوع پیوند ، پیوند سر شاخه است
  • در این نوع پیوند ، پایه  کاملا اسقرار یافته است .
  • پیوندک سریعا رشد می کند و نسبت به نهال های پیوندی دیگر زود تر به باردهی می رسند .

پیوندک ها باید دو هفته قبل از پیوند در فصل زمستان ( زمان خواب زمستانه ) از پایه مادر تهیه شده و در بسته بندی مناسب در یخچال نگهداری شده باشند ، چراکه این شاخه ها دارای شیره ی سفید رنگی هستند که در زمان پیوند مشکل ساز می شوند .  محل زخم بعد از پیوند باید وسیله چسب پیوند پوشش یابد و برای جلوگیری از آفتاب سوختگی باید تنه درخت را با رنگ روشن ، رنگ کرد .

مزیت استفاده از پیوند سر شاخه :

  1. رشد بیشتر و بهتر درختان گردو
  2. تولید بیشتر و بهتر محصول 
  3. زخم های به وجود آمده به سرعت التیام می یابد . 

آفات و بیماری ها

حد الامکان از سموم شیمیایی برای نابود کردن این آفات استفاده نکنید .

کرم گردو Carpocapsa

از آفات درخت گردو و اغلب میوه های دانه دار از جمله سیب ، هلو ، زردآلو و … محسوب می شود . لارو های این کرم از میوه ها و برگ ها تغذیه می کنند و خسارت ۳۰ درصدی به درخت وارد می کنند . سرعت تکثیر بسیار بالایی دارند .

لارو ها پس از تغذیه به پروانه تبدیل می شوند .  پروانه ها در اواخر اردیبهشت و اواخر خرداد ظاهر می‌شود وارد میوه های در حال رشد شده و موجب ریزش و بد شکل بودن آن ها می شوند .  لاروی های نسل دوم در مرداد از ناحیه دم وارد  گردو ها می‌شود و با تغذیه از مغزها باعث از بین رفتن مغز گردو و سیاه شدن آن ها می شوند .

درمان :

روش های غیر شیمیایی :

استفاده از تله ی فرمونی . این تله ها انواع مختلفی دارند که عبارتند از :

  • تله ی دلتا 
  • تله ی مکفیل 
  • تله ی سرا ترپ
  • تله ی سطلی
  • تله ی دام
  • همگی این تله ها برای به دام انداختن حشرات مورد استفاده قرار می گیرند . این تله ها با جلب حشرات باعث عدم تخم ریزی آن ها و در نتیجه کاهش تکثیر آن ها می شوند .

روش های شیمیایی :

  • برای نابودی آن ها می توان از سموم چون دیازینون ، مالاتیون و کارباریل سوین به غلظت دو در هزار استفاده نمود .

شته  Chromaphis jugtanicola 

برای خواندن اطلاعات بیشتر درباره ی شته ، مطلب شته و کنترل آن را بخوانید .

کرم میوه Paramyelois transitella

لارو ها به صورت گروهی به میوه ی درخت حمله می کنند . لارو ها در طول فصل بهار و تابستان از میوه های آسیب دیده تغذیه می کنند . اما لارو هایی که در فصل شهریور ( برداشت گردو ) به میوه ها حمله می کنند  از طریق پوست سبز ترک خورده وارد گردو می شوند و خسارت وارد می کنند .

درمان :

روش های غیر شیمیایی :

  • برداشت سریع میوه های رسیده
  • سوزاندن میوه های مومیایی شده و آسیب دیده
  • مبارزه با بلایت

روش های شیمیایی :

  • تیمار میوه ها با سموم گازی

پروانه فری یا کرم خراط Zeuzera spp

این حشرات می توانند به انواع درختان میوه از جمله گردو و سیب حمله کنند .

این حشرات در آب و هوای گرم و مرطوب تا معتدل خسارت وارد می کنند .

تغذیه از مغز گردو جزء محبوب ترین غذاها برای این حشرات محسوب می شوند . به شکلی که صدها لارو می توانند در روی یک درخت گردوی بزرگ زندگی کنند . لاروها شاخه های جوان و اصلی  را سوراخ کرده و از پوست آن ها تغذیه می کنند و در داخل پوست به شفیره هایی تبدیل می شوند . این آفات به مدت ۲ سال در زیر پوست درخت تکثیر شده و تغذیه می کنند و موجب بی حالی و پژمردگی و ضعیف شدن درخت می شوند . این کرم ها به رنگ صورتی بوده و  معمولا به طول ۴ الی ۷ سانتی متر دیده می شوند درحالی که با تبدیل شدن به پروانه به رنگ سفید و بال های خال داری گرایش پیدا می کنند .

درمان :

 روش غیر شیمیایی :

  • لارو این پروانه ها در مناطقی با ارتفاع کم و مناطق گرم رشد می‌کند که باید قبل از هرس ، کاملا به‌ صورت فیزیکی حذف و دالان‌ها و زائده های روی شاخه‌ها و تنه اصلی به کمک سم و چسب پیوند پوشانده شوند . در فصل رشد (بهار و تابستان )  نیز شاخه‌های جدید را اواخر خرداد و تیرماه باید بازدید کرد و در صورت مشاهده ی فعالیت این آفات ، آن‌ها را نیز هرس کنید . بهتر است سم پاشی هم انجام داد .

روش شیمیایی :

  • روش استفاده از این سموم ( پنبه‌ های آغشته به بی‌سولفات کربن، پارادی کلروبنزن یا استیل استات) به شکلی است که پنبه های آغشته به سموم را در زیر پوست درختان و دالان های ایجاد شده قرار دهید و روی آن ها را با گل بپوشانید .

ابریشم‌ باف ناجور Lymantria obfuscata

در مناطق کوهستانی قابل مشاهده است .

گونه های نر با گونه های ماده تفاوت دارند .

لارو ها بزرگ و قهوه ای رنگ هستند و در همان حالت شفیره ، پیله درست می کنند . سطح بدن آن ها پوشیده از مو است . این آفات در روی انواع درختان میوه و حتی غیر میوه هم دیده می شوند . تخم ها در فصل زمستان در روی درخت باقی می مانند ، این تخم ها در اوایل فصل بها به لارو تبدیل می شود . لارو ها از جوانه ای سبز و برگ ها تغذیه می کنند . این آفات ، در طول روز در زیر سنگ‌ها و سوراخ‌ های سطح خاک پنهان می شوند و در هنگام غروب آفتاب مجددا به شاخه و برگ درخت حمله می‌کنند و باعث از بین رفتن برگ ها می شوند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

  • ندارد

روش شیمیایی :

  • برای نابودن کردن این آفات از سم های اندوسولفان و فن والریت ۳ در هزار استفاده نمایید .

سرخرطومی 

طول این آفات ۱۰ الی ۱۲ میلی‌متر و بدن آن‌ ها کشیده بوده و دارای خرطوم بلندی است .

سوسکی قرمز تا سیاه رنگ بوده و با قرار گرفتن در زیر نور خورشید ، رنگ بالهای آن طلایی و سبز فلزی مشاهده می شود  . این آفات به میوه درخت گردو حمله کرده و باعث بد شکل شدن آن می شود . این آفات با سوراخ کردن میوه توسط خرطوم های خود شکاف ایجاد کرده و تخم گذاری می کنند . لارو ها از گردوها تغذیه کرده و باعث ریزش آنها می شوند .

سرخرطومی ها زمستان را به‌صورت حشره کامل می گذرانند و از اوایل بهار ظاهر می‌گردند . خروج حشرات کامل تا اواخر خردادماه طول می‌کشد . جفت‌گیری و تخم‌ریزی از اوایل بهار تا اواخر بهار ادامه دارد و تخم‌ها توسط  سرخرطومی ماده برروی قسمتی از ریشه که از خاک بیرون آمده است قرار می‌گیرد .

این لارو ها از ریشه ی درخت هم تغذیه می کنند .

درمان :

روش های غیر شیمیایی :

  • میوه های آسیب دیده و همچنین برگ های آفت زده را جمع کرده و بسوزانید .

روش های شیمیایی :

  • از سم دیازینون می توان برای نابودی آن ها استفاده نمود .

سوسک شاخه بلند Batocera horsfield

برای خواندن مطلب بیشتر در این مورد مطلب درخت سیب را مطالعه کنید

کنه ی گالی  گردو Eriophyidae

بیماری دیگری است که به درخت گردو حمله ور می شوند . و باعث بد شکل شدن برگ ها و ایجاد برجستگی هایی روی برگ شده و به‌صورت گال قهوه‌ای رنگ در خواهد آمد . اندازه ای کنه ها بسیار کوچک است  داخل بافت گیاهی به‌ صورت نمد درآمده و به صورت برآمدگی در سطح تحتانی برگ دیده می شود . این کنه گالی در فصل زمستان در لابه لای فلس جوانه ها زندگی می کنند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

  • ندارد

روش شیمیایی :

  • می توان مقداری گوگرد به وسیله ی گرد پاشی جهت از بین رفتن آن ها استفاده نمود .

مگس پوست‌خوار میوه گردو rhagoletis cingulata

این مگس ها به ارقام میان رس و دیر رس خسارت وارد کرده و معمولا برای ارقام زود رس مشکلی پیش نمی آورد . این آفات با تغذیه از میو های سبز باعث خسارت زدن و سیاه شدن گردوها می شود که عملا راهی برای سفید کردن آن ها نیست . در اثر فعالیت این نوع آفات در پوست سبز میوه ها ترک ایجاد نخواهد شد و برداشت محصول با مشکل مواجه خواهد شد . باقی ماندن این میوه ها در روی درخت باعث حمله ی کرم هایی چون Paramyelois transitella می شود . این آلودگی باعث از بین رفتن و قهوای شدن مغزها و چروکیدگی آن ها می شود .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

  • ندارد

روش غیر شیمیایی :

  • می توانید با استفاده ی به موقع از انواع حشره کش های موجود در بازار فعالیت آن ها را متوقف کنید .

شپشک گردو alcidodes porrectirostris

در تمامی آب و هوا و مناطق کشت شده ی گردو دیده می شوند .

این شپشک ها روی میوه ها تخم گذاری می کنند . تخم ها با گذشت چند هفته به لارو هایی تبدیل می شوند ، لارو ها از مغز گردو ها تغذیه می کنند و باعث ریزش میوه های نارس خواهند شد . بعد از اتمام مرحله ی لاروی به مرحله ی بعد یعنی شفیرگی تبدیل شده و بعد از گذشت این مرحله به شپشک های بالغ تبدیل می گردند . شپشک ها از شاخه ها و گلبرگ ها تغذیه می کنند . این شپشک ها به طول ۸ الی ۱۰ میلی متر بوده و به رنگ سفید دیده می شوند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

  • ندارد

روش غیر شیمیایی :

  • با دو مرتبه سم پاشی ( سم کارباریل سوین ۲ در هزار ) در هفته ی اول آلودگی می توان آن ها را کنترل کرد .

کنه قرمز Panonychos ulmi

این آفت به اکثر درختان میوه حمله ور می شوند و آسیب به آن ها وارد می کند .

این آفت در فصل زمستان در حد فاصل بین شاخه های همان سال و سال قبلی و در ترک پوسته ی درخت گردو تخم گذاری می کند . تخم کنه ی قرمز به سرمای زمستان مقاوم است که دمای ۳۰- درجه را  تحمل می‌کند . بیشتر تخم‌ها در اواخر فروردین ماه و در طول اردیبهشت ماه تفریخ شده و با ظهور اولین برگ‌ها با بازشدن گل‌های ماده تطبیق زمان دارند . حشرات بالغ اغلب در نیمه دوم اردیبهشت‌ پدیدار می‌شوند. در زمان حمله آن ها در فصل تابستان، سطح بالایی برگ‌ها به‌ خاکستری تغییر رنگ می دهد  و برگ‌ها در مرداد می ریزند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

  • ندارد

روش غیر شیمیایی :

فصل مبارزه با آن ها در بهار و تابستان است .

  • از انواع کنه کش های موجود در بازار به منظور نابودی تخم ها و لارو ها استفاده کنید .

کنه زرد گردو Yasates unguiculatus

یکی دیگر از آفت مختص درخت گردو ، کنه ی زرد گردو است . جثه ی این کنه ها بسیار بسیار کوچک است که گویی حتی با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند . دارای بدن کشیده ، زرد رنگ و تخمی گرد دارد . این کنه با نیش های مکنده ای که دارد باعث  قهوه‌ای شدن رنگ برگ ها و زرد شدن آن ها و ر نهایت ریزش برگ ها می شوند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

  • ندارد

روش شیمیایی :

  • با نشانه ی آلودگی در برگ ها می توان از انواع کنه کش های موجود در بازار استفاده نمود .

کچلی گردو  Gracillaria roscipinnella 

این نوع از کرم ، روی شاخه های درخت گردو زندگی می کند و پس از مدت کوتاهی به پروانه های بالغ تبدیل می شوند . پروانه ها در اواخر بهار تا اوایل تابستان زندگی کرده و در اواسط تابستان برای تغذیه خود به شاخه های بالایی درخت گردو حمله می کنند و باعث قرمز شدن برگ ها ، پیچیدگی و در نهایت سیاه شدن برگ ها می شوند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

ندارد

روش شیمیایی :

برای درمان باید ، با حضور این حشرات در بهار قبل از تبدیل شدن آنها به پروانه از سم هایی چون کلارتان و تالستار استفاده شود .

شپشک توت Pseudaulacaspis pentagona

سپر شپشک های توت ، به رنگ سفید مایل به صورتی است .

این سپر مومی بوده و حشرات جنس ماده در زیر این سپر به رنگ زرد می باشند .

در حالی که سپر مومی جنس نر به رنگ سفید می باشد .

لارو ها معمولا به رنگ قرمز و نارنجی می باشند .

این حشرات به تنه اصلی درختان گردو حمله ور شده و تنه را مملو از سپر های مومی می کنند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

ندارد

روش شیمیایی :

به این شکل که برای از بین بردن آنها می توانید از روغن زرد در فصل زمستان بهره ببرید .

شپشک قرمز گلابی Epidiaspis teperii

همانطور که از نام این آفت مشخص است ، جنس ماده این آفت به رنگ قرمز تیره می باشد . در زیر سپرهایی ریز ، مومی و خاکستری زندگی می کنند . شپشک های قرمز گلابی به شاخه ها و تنه درخت گردو حمله کرده و آنها را ضعیف می کنند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

ندارد

روش شیمیایی :

به این شکل که برای از بین بردن آنها می توانید از روغن زرد در فصل زمستان بهره ببرید .

بلایت درخت گردو باکتریوز xanthomonas campestri f.sp juyeanelis

این آفت یکی دیگر از بیماری های خطرناک درخت گردو محسوب می شود .

این بیماری می تواند خسارت ۸۰ درصدی به این درختان وارد کند .

این بیماری در اکثر مناطق کشت درخت گردو مشاهده شده است . در هنگام بیماری هیچ کدام از انواع واریته های درخت گردو در مقابل آن نمی توانند مقاوت کنند . با شروع این بیماری ، لکه های شفاف و منظمی روی میوه ها دیده می شود که با گذشت زمان تیره خواهد شد . این بیماری با پیشروی سریع از پوست سبز میوه ها عبور کرده و در نهایت به پوست خشک رسیده و مغز را سیاه و به شکل نرم و خمیری درمی آورد ، در نهایت نیز به ریزش میوه ها ختم می شود .

علائم این بیماری بر روی شاخه های سالم درخت گردو به رنگ سبز پررنگ دیده می شود .

در هنگام رشد این شاخه ها ، باکتریوز ها هم رشد و نمو می کنند .

در این صورت شانکر پدید می آید .

بیماری شانکر ، برگ ها را نیز درگیر خود می کند .

باعث به وجود آمدن لکه های قهوه ای روی برگ ها می شود .

عواملی که باعث به وجود آمدن بلایت درخت گردو می شوند عبارتند از :

  • مه 
  • بارندگی 
  • شبنم 
  • رطوبت زیاد 
  • آبیاری های بارانی 

این باکتری ها ، از طریق نیش حشرات ، خراشیدگی های روی تنه ، ترک های درخت و زخم ها در صورت وجود آب و رطوبت به وجود می آیند .

به جوانه ها و سرشاخه ها آسیب جدی وارد می کنند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

ندارد

روش شیمیایی :

برای از بین رفتن آنها می توان از محلول های بردو و مس متالیک در دو نوبت یعنی زمانی که اولین گل های ماده باز شدند و نوبت بعدی با توجه به شرایط محیط به فاصله ۷ روز باید تکرار شده و صورت بگیرد .

لکه برگی درخت گردو Microstroma jaglandui 

این بیماری به صورت کپک هایی در زیر برگ ها ظهور می یابد.

پس از مدتی پیش روی کرده و به هم اتصال پیدا می کنند گویی که تمامی قسمت های برگ ها را می پوشانند .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

ندارد

روش شیمیایی :

برای نابودی آنها می توان از قارچ کش هایی مانند پودر ویستین و تابل ۵۰% به نسبت ۳ در ۱۰۰۰ و دو مرتبه در ماه خرداد به فاصله ۱۵ روز استفاده کرد .

خشکیدگی سرشاخه یا شانکر Cytospona jcagtandis

این بیماری به شکل توده های متورم و برجسته ای بر روی تنه درخت ، پوست و همچنین شاخه ها مشاهده می شود .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

ندارد

روش شیمیایی :

این توده ها باید از قسمت های مختلف درخت گردو جدا شده و سپس خمیر سم اکسی کلرید مس را به محل های بریده شده آغشته کرد . می توان از سم اکس کلرید مس به نسبت ۲ در ۱۰۰۰ به صورت محلول پاشی نیز استفاده کرد .

آنتراکنوز Jnomonia leptostyea

این بیماری در اثر تغییرات دمایی ظاهر می شود .

برای مثال در آب و هوای سرد و مرطوب بهار و اوایل فصل پاییز به علت افت دما و رطوبت رخ می دهد .

این بیماری برگ های درخت را درگیر می کند .

لکه های قهوه ای تا خاکستری درشتی را روی آنها به وجود می آورد .

این بیماری باعث ریزش برگها قبل از خزان می شود .

در هنگام پیشروی ، شاخه ها را نیز درگیر کرده و لکه های فرورفته ای روی آنها تشکیل می شود . اما وقتی بیماری به میوه ها میرسد ، لکه های قهوه ای و سیاه تنها روی پوست سبز گردو مشاهده می شود که باعث نارس شدن مغزها و کوچک شدن میوه ها می شود .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

برای درمان و جلوگیری از پیشروی این بیماری می توان :

با جمع آوری برگ های آفت زدن تا حدود زیادی از گسترش آن جلوگیری کرد .

روش شیمیایی :

برای جلوگیری از این بیماری از سم های کاپتان در دو نوبت استفاده کنید .

یک مرتبه در هنگام ظهور برگ ها در بهار و مرحله بعد با فاصله ۱۴ روز از آن تکرار شود .

شانکر عمیق پوست گردو Erwinia rubrifaciens

این بیماری ، ترک های بزرگی را روی پوست تنه اصلی و شاخه های درخت گردو به وجود می آورد . از ترک های ایجاد شده ، شیره نباتی و باکتری خارج می شود . این ترشحات باکتری ها قهوه ای تیره تا قرمز رنگ می باشند . این باکتری ها در تمام طول سال به جز فصل زمستان می توانند درختان گردو را بیمار کنند . روش های کنترل شیمیایی جوابگوی این موضوع نخواهد بود و جلوگیری از آن بهترین حالت می باشد .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

مطلوب نگه داشتن شرایط زراعی ، یعنی با کمک تانسیومتر زمان و مقدار آبیاری را معین کرد . از آسیب رساندن و زخمی شدن درخت گردو در زمان برداشتن گردو خودداری نمایید .

روش شیمیایی :

ندارد

پوسیدگی زغالی درخت گردو Macrophomina phaseoli 

این پوسیدگی در اثر فعالیت قارچ ها پدید می آید .

بیشتر در زمین های نامرغوب ، سنگلاخی ، خشک و شن زار رخ می دهد .

همچنین اگر درختان گردو در مقابل تنش آبی قرار بگیرند . احتمال این بیماری بیشتر می شود .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

در زمین های نامرغوب و شن زار از کودهای دامی پوسیده به همراه مقداری خاک غنی زراعی استفاده کنید . آبیاری نهال ها در فصول گرم سال یعنی بهار و تابستان نیز به طور مرتب و منظم انجام شود .

روش شیمیایی :

ندارد

پوسیدگی ریشه و طوقه ناشی فیتوفتورا phytophthora spp

فیتوفتورا باعث پوسیدگی ریشه و طوقه می شود .

این بیماری به شکل برگ های ریز و زرد بوده و باعث خزان زود رس ، خشک شدن سر شاخه ها ، ضعیف شدن درختان و در نهایت مرگ درخت گردو را به دنبال دارد . فیتوفتورا گونه های متفاوت دارد و بسته به نوع آنها درجه حرارت ، رطوبت و شرایط محیط در برخی از سالها مشاهده می شود . پوسیدگی طوقه در همان ابتدا به شکل لکه هایی در طوقه ظاهر می شود که در زمان پیشروی ، لکه های به هم متصل و کل تنه درخت را در بر می گیرد . پوسیدگی ریشه نیز در اثر آلودگی ریشه و در اثر همین بیماری به وجود می آید که باعث ضعیف شدن ریشه و تخریب آن می شود .

این بیماری به حدی برای درختان خطرناک است که حتی استفاده از سموم گازی نیز باعث نابودی آنها نمی شود .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

برای جلوگیری از این بیماری باید قبل از کاشت درختان :

از حاصلخیزی خاک و زهکش بودن آن اطمینان حاصل کنید .

در زمان عملیات زراعی مانند پیوند و غیره مراقبت لازم را از درختان پیوندی داشته باشید .

از پایه های مقاوم در باغ استفاده کنید .

روش شیمیایی :

ندارد – اما روش نوینی به وجود آمده که به صورت ۱۰۰ درصد موثر نیست .

می توان از سم های متالاکس و فوستیل آلومینیوم استفاده کرد .

پوسیدگی ریشه و طوقه ناشی از قارچ آرمیلاریا armillaria mellea

عامل اصلی به وجود آمدن این بیماری قارچ armillaria mellea می باشد .

نام دیگری این بیماری قارچ عسلی ، قارچ ریشه بلوط و پوسیدگی ریشه می باشد .

این بیماری به پوسیدگی فیتو فترا شبیه بوده و به همین علت تشخیص آن سخت است . بهترین راه تشخیص این بیماری وجود رشته های میسیلیوم قارچ بوده که به بند کفش شبیه است . سطح خارجی این میسیلیوم ها به رنگ قهوه ای تا سیاه بوده و سطح داخلی آنها به رنگ سفید می باشد . این قارچ ها به ریشه ها می چسبند و باعث ضعیف شدن ریشه درختان می شود .

درمان :

روش غیر شیمیایی :

استفاده نکردن از خاک های آلوده و کاشت پایه های مقاوم در باغ .

روش شیمیایی :

برای جلوگیری از پیشروی آن می توان از سموم گازی در خاک به همراه سم بی سولفید کربن استفاده نمود .

بیماری های دیگر درخت گردو 

بیماری های دیگری نیز برای درخت گردو وجود دارد که عبارتند از :

  • سرطان طوقه 
  • نماتدها
  • آب سیاه در اثر فعالیت قارچ فیتوفتورا 
  • بیماری خط سیاه 
درخت گردو
درخت گردو

خواص گردو 

  • گردو طبیعت گرم و خشک دارد .
  • گردو سرشار از آهن ،  کلسیم ، سلنیوم ، منیزیم ، فسفر ، منگنز ، مس ، B3 ، B1 ، B5 می باشد .
  • گردو سرشار از مواد غذایی است و آن را غذای مغز می نامند .
  • گردو یک ضد سرطان محسوب می شود .
  •  گردو ، بیشترین میزان آنتی اکسیدان را در میان انواع آجیل ها دارد .
  • سلامت قلب را تضمین می کند .
  • سطح  LDL  کلسترول بد را کاهش  و HDL کلسترول خوب را افزایش می دهد .
  • مصرف گردو باعث افزایش هوش می شود .
  • باعث از بین رفتن بیماری های پوستی مثل اگزما و پسوریازیس می شود .
  • مصرف گردو به سیستم ایمنی بدن کمک می کند .
  • سطح قند خون را کنترل می کند .
  • مصرف گردو ، از پارکینسون و آلزایمر جلوگیری خواهد کرد .
  • سطح فشار خون را کنترل می کند .
  • مصرف گردو ، از درد مفاصل ، پوکی استخوان و … جلوگیری می کند .
  • مصرف آن پیری پوست را به تعویق می اندازد .
  • به تقویت موی سر کمک کرده و شوره را بهبود می بخشد .
  • به افراد لاغر کمک کرده و باعث کاهش وزن هم می شود .
  • به درمان نقرس ، کبد چرب ، یبوست ، سنگ کیسه صفرا ، صرع کمک می کند .

عوارض مصرف گردو 

  • مصرف بیش از اندازه ی گردو باعث نفخ شکم می شود .
  • رطوبت و گرمای موجود در مغز گردو شده باعث رشد قارچ ها شده  و به رشد آفلاتوکسین ها را که نوعی ماده ی سمی بوده کمک می کند و باعث مسمومیت و سرطان می شوند .
  • مصرف زیاد آن در بعضی افراد باعث حساسیت شده و تنگی نفس ، خارش و شوک آنافیلاکسی را به دنبال دارد .
  •  گردو حاوی مقادیرکمی فیتات می باشد که مصرف آن جذب آهن را کاهش داده و به کم خونی آهن منجر می شود .

برچسب ها

دانه برفی

باعث افتخار ماست که با ارائه اطلاعات به شما عزیزان ، در زیبایی منازل و محیط اطراف شما نقش داشته باشیم .

نوشته های مشابه

دیدگاه بگذارید

avatar
بستن