درختان و گیاهان

درخت نخل خرما

همه چیز درباره ی درخت نخل خرما

شناخت و معرفی درخت نخل خرما

خرما یا رطب با نام علمی Phoenix dactylifera یکی دیگر از میوه های هسته دار می باشد . قصد داریم در دانه برفی به معرفی درخت نخل خرما و چگونگی کاشت آن بپردازیم ما را همراهی کنید  .

  • درختان نخل بیش از ۲۰۰ نوع جنس و ۱۵۰۰ گونه ی متفاوت دارند .
  • درختی که امروز مورد بحث ما قرار دارد ، درخت نخل خرما است .
  • این درخت در سال ۱۷۵۳ توسط شخصی به نام Linnaeaus ( لینه ) نام گذاری شده است .
  • این درختان بیشتر در مناطق شبه استوایی تا گرمسیری با بارش های کم رشد می کنند .
  • درخت نخل ، جز درختان همیشه سبز محسوب شده و بدون انشعاب است .
  • درختان خرما در کشورهای چون ایران ، عراق ، پاکستان ، عربستان ، کشورهای حاشیه ای خلیج فارس ، آفریقا و آمریکا کاشته می شود .
  • ارتفاع این درختان به ۱۵ الی ۲۵ متر و یا بیشتر هم می رسد .
  • این درختان از راسته ی خرما سانان ( Palmea ) ، تیره ی نخل ( Palmaceae ) و سرده ی نخل ها می باشند .
  • درخت نخل خرما از گیاهان تک لپه ای است .
  • درخت خرما گیاهی چند ساله و دو پایه می باشد .
  • یعنی گل های نر و ماده روی پایه های جداگانه قرار دارد .

چند نمونه درخت نخل

  1. همانطور که می دانید ، درختان نخل انواع مختلفی دارند که از جمله آن می توان به موارد زیر اشاره نمود :
  2. درخت نخل خرما
  3. ، نخل سیکاس
  4. نخل نارگیل ( این درخت تنها درختی است که در خانواده ی نخلیان جای دارد )
  5.  نخل شامادورا الگانس
  6.  نخل موریچ
  7.  نخل مرداب
  8. نخل روغنی
  9. نخل پادشاه یاسالار
  10. نخل آسیایی
  11. نخل فوفل یا پوپل یا نخل هندی
  12. نخل دوم

درخت نخل خرما در کدام استان ها کاشته می شود ؟

  • خرما ، یکی از قدیمی ترین میوه های جهان است .
  •  طبق گزارش بدست آمده توسط باستان شناسان کاشت نخل ها به ۵۰۰۰ سال پیش بر می گردد .
  • چراکه نام آن را از لوح های گلی به جا مانده از ۵۰ قرن پیش به دست آورده اند .
  • در  کشور ایران کاشت و تولید خرما همزمان با تشکیل حکومت هخامنشیان رونق گرفت .
  • حدود ۳۰۰۰ گونه ی مختلف خرما در جهان وجود دارد  .
  • ارقام خرما در ایران بیش از ۴۰۰ گونه ی مختلف است .
  • این درختان بیشتر در جنوب کشور کاشته می شوند .

ارقام درختان خرما در استان های زیر قابل کاشت هستند :

کرمان ( کرمان ) 

  • ارقام بومی در این استان  :

۱ – در شهرستان های بم  و نرماشیر :

  • مضافتی بم ( معروفیت بیشتری دارند )
  • کروت
  • قندشکن یا سنگ شکن
  • ربی
  • هلیله

۲ – جیرفت :

  • خرمای مظافتی مِهتِری ( زودرس‌ترین گونه‌های خرما می باشد که بیشتر مصرف محلی دارند)
  • شکری  ( زودرس‌ترین گونه‌های خرما می باشد که بیشتر مصرف محلی دارند)
  • کلوته یا کلیته
  • هلیله
  • روغنی
  • شاهانی
  • زاهدی
  • مرداسنگ ( تنها خرمایی در دنیا است که طبیعت سرد دارد )
  • رَبی
  • قربانی
  • آجیلی
  • گاردیال
  • نگار ( دارای میوه های سمی و کشنده است )

منطقه استان کرمان با رکورد ۱۸۱ هزار و ۸۰۰ تن خرما بیشترین میزان تولید خرما را به ثبت رسانده است . در مناطق دیگر استان کرمان تولید خرما به ۱۱۷ هزار و ۶۰۰ تن رسیده است .

سیستان و بلوچستان ( زاهدان )

  • ارقام بومی در این استان :
  • الینگی ( معروفیت بیشتری دارند )
  • شَکَری
  • آبروگن
  • ربّی
  • اشکنجک
  • چربان
  • وردیوار
  • پُپو
  • مضافتی
  • کَلَگی
  • کتمی
  • کروچ
  • کلوت
  • جوانداک
  • کونداک

این استان با تولید ۱۷۸ هزار و ۱۹۹ تن رده ی دوم را بعد از استان کرمان به خود اختصاص می دهد .

خوزستان ( اهواز )

  • ارقام بومی در این استان :
  • خرمای برحی ( گرد و ریز و با و شیرینی کمتری نسبت به ارقام دیگر ) ، گنطار ، سایر (سعمران) ( معروفیت بیشتری دارند )
  •  لیلوئی
  • دیری
  • زاهدی
  • سویدانی
  • اشکرو بریم
  • اسحاق
  • جوزی
  • کبکاب ( خیلی شیرین و ظاهری براق دارد )
  •  حلاوی
  • دگل زرد
  • شکر
  • بلیانی
  • بنت السب
  •  بوبکی
  • چبچاب
  • مشتوم
  • جهرمی
  • عموبحری
  • دگل سرخ
  • فرسی
  • هدل
  • خصاب
  • حمراوی
  • حساوی

رتبه ی سوم در کشور از لحاظ تولید خرما ، به استان خوزستان تعلق دارد . این استان در حدود ۱۴۴ هزار تن خرما در سال خرما تولید می کند .

بوشهر  ( بوشهر )

ارقام بومی در این استان :

  • کبکاب ( معروفیت بیشتری دارند )
  • قسب زاهدی
  • جمادی
  • تی رس
  • شهابی
  • حاج باقری
  • برهی
  • لش
  • کندی
  • سمیلی
  • خضروی
  • بریمی
  • صمرون
  • شکر
  • شیخ عالی
  • ده دارب
  • ردستی
  • سیس
  • حلَو
  • خاور
  • شاخونی
  • اهرمی
  • مکتی
  • سروری
  • زندنی
  • خشن خار
  • استک سرخو
  • بیرمی
  • مرسو
  • خاصویی

استان بوشهر هم رتبه ی چهارم تولید خرما در کشور را به خود اختصاص داده است . این استان در حدود ۱۴۲ هزار تن خرما تولید می کند .

فارس (شیراز )

  • ارقام بومی در این استان :
  • شاهانی ( معروفیت بیشتری دارند )
  • زاهدی (قصب)
  • کبکاب
  • پیارم
  • پنجه عروس
  • هلیله
  •  خاصوئی
  •  سایر یا استعمران
  • برحی
  • دیری
  • گنتار
  • مجول

استان فارس هم با تولید ۱۳۸ هزار تن در رتبه ی پنجم قرار دارد .

هرمزگان  ( بندر عباس )

  • ارقام بومی در این استان :
  • رقم تجاری پیارم ( معروفیت بیشتری دارند )
  • مرداسنگ
  • مضافتی
  • شاهانی
  • زرک
  • کلک سرخ
  • کریته
  • خنیزی
  • خاصویی
  • هلیلی

استان هرمزگان هم با تولید ۱۲۵ هزار تن در رتبه ی ششم نیز قرار می گیرد .

دو استان های زیر از لحاظ تولید خرما نسبت به استان های ذکر شده در بالا از اهمیت کمتری برخوردار هستند .

کرمانشاه ( کرمانشاه )

  • ارقام بومی در این استان :

قصر شیرین :

  • زاهدی
  • ارزق
  • اشرسی
  • خضراوی
  • جعفری

ایلام ( ایلام )

  • ارقام بومی در این استان :
  • خضراوی
  • زاهدی
  • زیدی
  • اشرسی

 درخت نخل از نظرحساسیت به سرما ، رطوبت و رسیدن 

 ارقام خرما از نظر حساسیت به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از :

  1.  ارقام حساس ( برحی ، دیری ، دگلت نور ، خضراوی مجول ، مکتوم )
  2. ارقام نیمه حساس ( جوزی ، استعمران ، توری )
  3. ارقام مقاوم ( زاهدی )

ارقام خرما از نظر رطوبت به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از :

  1. ارقام نرم ( مرداسنگ ، برحی ، خاصویی ، خصب ، خنیزی ، کریته ، شکر ، بریم ، حاجی محمدی ، شاهخونی ، شاهانی )
  2. ارقام نیمه خشک ( مجول، استعمران، دگلت نور ،  پیارم ، فرسی ، حّلوی ، شهابی ، حاج قنبری )
  3. ارقام خشک (دیری ، ربی ، زاهدی ، توری، کلگی ، پیمازو ، سنگ شکن )

ارقام خرما از نظر رسیدن هم به سه گروه  تقسیم می شوند که عبارتند از :

  1. ارقام زودرس
  2. ارقام میانرس
  3. ارقام دیررس

محصولات به دست آمده ی خرما

از محصولات سالیانه به دست آمده در ایران ۵۰% برای مصارف داخلی ، ۱۰% برای صادرات و ۴۰ % در مراحل مختلف برداشت محصول از بین می رود .

هرس درخت نخل 

۱ – مزیت های هرس درخت نخل خرما

  • برای جلوگیری از خطر آتش سوزی الخصوص در نزدیکی ساختمان ها و منازل مسکونی .
  • برای امنیت و بهبود تردد در مسیر جاده ها
  • برای جمع آوری آسان تر میوه ها
  • درختان نخل انواع بسیار گوناگونی دارند .
  • گونه های زینتی چون نخل کنتیا و نخل شامادورا نیازی به هرس ندارند .

۲ – درخت نخل را از نظر نیاز هرس بررسی و انتخاب کنید 

هرس نخل

درختان نخل به هرس کمتری نسبت به درختان میوه ی دیگر خواهند داشت . هرس در این درختان به ندرت اتفاق می افتند . به این نکته دقت کنید که هرس را باید به حداقل برسانید .

  •  هرس پس از برداشت محصول : در این هرس برگ های آسیب دیده ، خشکیده ، قهوه ای و یا زرد را می توانید جدا کنید ( این برگ ها معمولا رو به پایین خمیده می شوند و تشخیص آن ها کار راحتی است ) .
  •  هرس در زمان گرده افشانی : این کار به منظور سهولت در گرده افشانی انجام می شود .
  • این عمل را در زمان شروع گل دهی و یا میوه دهی می توان انجام داد .
  • اگر در روی شاخه های درخت خرما بیش از حد گل و میوه تشکیل شده بود ، می توان با حذف تعدادی از میوه و گل های کوچک ( تنک کردن ) به تولید محصول بهتر و با کیفیت تر کمک کنید .
  • این امر باعث می شود که انرژی درخت ، صرف تولید میوه های مرغوب تر و بزرگ تر شود .
  • قبل از هرس کمبود پتاسیم را در این درختان مورد بررسی قرار دهید .
  • درخت نخلی که از نظر پتاسیم کمبود داشته باشد ، نباید هرس شود .
  • این نوع نخل ها معمولا روی برگ های سبز و قدیمی خود ، لکه هایی زرد رنگ دارد .
  • اگر هرس صورت گیرد ، برگ های سالم دیگر هم ، زرد خواهند شد .
  • اگر نشانه های کمبود پتاسیم را مشاهده کردید ، کود دارای پتاسیم تهیه کرده و پای درخت بریزید .
  • بعد از ۱ سال می توانید این درختان را هرس کنید .
  • درختان جوان و تازه کاشت شده ، نیاز به هرس ندارند .

۳ – ابزار مناسب تهیه کنید 

ابزار های مختلفی برای هرس وجود دارد . یکی از آن ها را انتخاب کنید و به هرس درخت نخل خرما بپردازید . اندازه ی درخت  خرما خود ، بیانگر ، ابزاری مناسب برای هرس آن است .

  • چاقوی دندانه دار معمولا برای بریدن حصیر و ساقه های گل کاربرد دارد .
  • قطر آن کمتر از ۲٫۵ سانتی متر است .
  • از ابزار های دیگر برای بریدن ساقه و برگ های بزرگ تر از ۲٫۵ سانتی متر می توان استفاده نمود .
  • مثلا از اره ی مخصوص هرس برای برش برگ های خیلی ضخیم و بزرگ می توان استفاده کرد .
  • اره ی برقی برای برش چوب سخت و یا تنه ی درخت کاربرد دارد .
  • استفاده از این ابزار بسیار خطرناک بوده و نیازمند دقت و تجربه ی کافی است .

۴ – ابزار هرس را ضدعفونی کنید 

ابزاری که برای هرس در دسترس دارید باید کاملا ضدعفونی و استریل باشند . در غیر این صورت این ابزار به راحتی می توانند انواع قارچ ها ، باکتر ها و بیماری ها را به درختان نخل خرما دیگر انتقال دهند .

  • گرد و غبار ، مواد زائد به جا مانده از ابزار ها را پاک کنید .
  • این کار را می توان با قرار دادن آن ها در یک قسمت از محلول سفید کننده ( وایتکس ) و سه قسمت آب ، انجام داد .
  • ابزار ها را به مدت ۵ دقیقه در این محلول قرار دهید .
  • پس از آن ابزار را با آب تمیز شست و شو داده و خشک کنید .

۵ – برای هرس از عینک و دستکش استفاده کنید 

برای عمل هرس حتما باید از دستکس و عینک استفاده نمود و اصول ایمنی را رعایت کرد . لبه های برگ درخت نخل خرما تیز است و ممکن است در برخورد با دست ، به دست آسیب رساند . پس باید از خطرات احتمالی حدالامکان دوری کرد . در هنگام هرس ممکن است ، تکه چوب هایی از درخت جدا شود و به طرف چشم پرتاب شده و به چشمان شما آسیب برساند .

۶ – ابزاری برای بالا رفتن از درخت تهیه کنید 

هرس درخت نخل خرما

همانطور که می دانید درختان نخل بسیار بلند هستند . برای بالا رفتن از آن ها باید از نردبان و یا چهار پایه و یا پله های آهنی استفاده کرد .

۷- به دنبال کارشناس یا متخصص حرفه ای باشید

اگر خود تخصصی در هرس ندارید ، بهتر است به دنبال یک کارشناس مجرب و با تجربه در هرس درختان نخل باشید . همانطور که می دانید درختان نخل بسیار بلند و طولانی هستند ( اگر طول درختان بیش از ۴ متر است بهتر است برای کمک با یک کشاورز متخصص تماس گرفت ) و شما ممکن است ابزار و یا تخصصی برای بالا رفتن و هرس آن نداشته باشید . در این صورت باید این عمل را به یک باغبان یا کارشناس حرفه ای بسپارید .

۸ – می توانید عمل هرس را انجام دهید 

هرس درخت نخل خرما

در این مرحله می توان به انجام عملیات هرس پرداخت . در این مرحله می توانید شاخه ها و برگ های آسیب دیده و خشکیده ( به اصطلاح حصیری شده ) را جدا کنید . الزامی به جدا کردن برگ های سبز و سالم نیست . چراکه این امر موجب کاهش مواد مغذی درخت شده و ممکن است برای آن مشکل ایجاد کند . البته اگر برگ های سبز به صورت خیلی خمیده و رو به پایین ( ۹۰ درجه و به موازات سطح زمین ) باشند ، می توانید آن ها را هم هرس کنید .

  • حداقل دو ردیف برگ بالغ و سالم در درختان باقی بگذارید .
  • برای بریدن این برگ ها از ابزار معرفی شده در بالا استفاده کنید .
  • هر برگ را از فاصله ی حداقل ۳۰ الی ۴۰ سانتی متری برش دهید .
  •  از هرس تاج درختان نخل خودداری کنید  ( در این صورت ممکن است درخت دیگر رشد نکند ) .
  • پاجوش های رشد کرده در اطراف تنه ی اصلی را تا ۲۰ سال اول بعد از کاشت می توان هرس کرد (هر درخت ۷ الی ۱۵ عدد پاجوش تولید می کند ) .
  • پاجوش های هرس شده را درجهت تکثیر می توان استفاده نمود .

۹ – به حذف میوه ها بپردازید

هرس درخت نخل خرما

اگر درختان نخل شما از نوع گل ده و زینتی است . گل ها و میوه های تولید شده در حال رشد بهتر است حذف شوند ( میوه های این درختان ارزش غذایی ندارند ) . چراکه گل ها و میوه ها ، انرژی و مواد غذایی درخت را گرفته و آن ها را در برابر آفات ضعیف می کنند . اما اگر درختان شما از نوع بارده هستند ، بهتر است به حذف تعدادی ازخوشه های میوه پرداخت ( حداکثر ۷ خوشه روی درخت باقی بگذارید تا درخت بتواند میوه های درشت تولید کند ) .

  ۱۰ – برگ ها و میوه های هرس شده را جمع آوری کنید

هرس درخت نخل خرما

برگ ها و میوه ها را جمع آوری کرده و دور از نخلستان ببرید و آن ها را بسوزانید . میوه های ریخته و هرس شده در زیر درخت باعث حمله ی آفات می شود . برای جمع آوری برگ هاو میوه ها بهتر است از دستکش های محافظ و معرفی شده در بالا استفاده کنید .

۱۱ – نتیجه هرس

هرس درخت نخل خرما

  • پس از انجام عملیات هرس ، شما یک درخت کاملا سالم و قوی دارید که تا یک یا چند سال دیگر نیازی به هرس ندارد .
  • اگر کل درخت به رنگ قهوه ای دیده شد ( برگ ها کاملا زرد و قهوه ایی به نظر رسید ) ، نشان از بیماری ، یا مرگ درخت دارد و نیازی به هرس نیست .
  • از هرس بیش از یک بار در سال خودداری کنید .

اندام های درخت نخل خرما

ریشه های درخت نخل 

این درخت به دلیل اینکه درختی تک لپه ای است ، ریشه ی اصلی ندارد . سیستم ریشـه در این درخت افشان و ریشه آن مشابه ریشه گیاه ذرت ، فیبری اسـت . بلافاصله پس از کاشت ، ریشه ی اولیه از بذر تشکیل می شود و پس از آن ریشه ی ثانویه نیز تشکیل می شود . آن ها ریشه های متراکمی تشکیل داده که تقریبا قطر یکسانی در سراسر طولشان دارد . ریشه های خرما دارای کیسه های هوایی می باشند . این کیسه ها ، بعنوان اندام تنفسی عمل می کنند .

این درخت دارای تنه هایی بلند ، استوانه ای است . قطر تنه تا محل تاج یکسان می باشد .

برگ و برگچه های درخت نخل 

۱ – برگ :

تیره ی نخلیان Arecaceae جز گیاهان بالا رونده ، با برگ های بزرگ و چین دار محسوب می شوند . البته بعضی از گونه ها دارای برگ هایی متفاوت ، باریک بوده و در خانواده ی نخل ها ، جای می گیرند . در بعضی ارقام تنه ها اغلب بلند و بدون برگ هستند ( درخت نخل خرما این ویژگی را دارد ) . طول برگ ها بسته به نوع آن ها بین ۳ الی ۶ متر می باشد . هر درخت در هر سال بین ۱۰ الی ۳۰ برگ جدید ایجاد می کند . طول عمر هر برگ بین ۴ الی ۷ سال می باشد . هر درخت نخل اغلب ۳۰ الی ۱۲۰ عدد برگ دارد .

۲ – برگچه :

چگونگی قرار گرفتن برگچه ها به ارقام آن ها نیز بستگی دارد . برگچه ها با جنسی سفت و سخت ، نیزه ای و از طول به صورت تا خورده دیده می شوند . این برگچه ها به صورت مورب به دمبرگ یا رگبرگ اصلی متصل می شوند .

لیف درخت نخل 

در قاعده برگ غلافی است که نخل را دربر می گیرد این غلاف دربردارنده ی بافت سفید رابطی بوده که به دنبال دسته های آوندی رشته رشته می شود ، با رشد برگ ها به سمت بالا ، بافت رابط به تدریج ناپدید می شود . دسته های آوندی خشک ، به رنگ قهوه ای ، به شکل نوار لیفی محکم و زبر در می آیند ، که به لبه های کناری قسمت پایین و قاعده رگبرگ اصلی در برگ ها چسبیده و تنه را می پوشاند .

خار های درخت نخل 

خار و برگ های درخت نخل

خار ها در طرف بیرونی دمبرگ ( پایه ای که برگ را به ساقه متصل می کند ) قرار می گیرند . تعداد خارها بسته به نوع رقم آن ها متفاوت است یعنی هر درخت حدودا ۱۵ الی ۵۰ عدد خار دارد . خار ها به صورت فرد و زوج در روی درخت نخل خرما دیده می شوند . ترتیب و چگونگی قرار گرفتن آن ها در طرفین دمبرگ در تشخیص رقم آن ها ، اهمیت زیادی دارد .

اندام های زاینده ی درخت نخل

اندام های زاینده ی درخت نخل خرما شامل موارد زیر است :

۱ – گریبانه درخت نخل : 

گریبانه ها دو نوع جنس نر و ماده دارند . که گریبانه های نر از نوع جنس ماده ، کوتاه تر و پهن تر می باشند . تعداد گریبانه های جنس ماده در حدود ۷ الی ۱۲ می باشد . این درحالی است که گریبانه جنس نر بیش تر از این تعداد است .

گریبانه ها پوشش هایی هستند که خوشه های گل را تا زمان رشد فرا می گیرند . گریبانه ها در همان ابتدا به رنگ سبز و به تدریج به رنگ قهوه ای گرایش پیدا می کنند .

۲ – گل آذین یا خوشه ی گل درخت نخل :

با پاره شدن گریبانه ، گل آذین ( سنبله ی مرکب ) تشکیل می شود . در این حال ساقه ی اصلی خوشه قابل مشاهده است . طول این ساقه ها با توجه به رقم آن ها بین ۱ الی ۱/۵ متر و یا بیشتر است . گل آذین یا سنبلک ها براق و طول آن ها بین ۵۰ سانتی متر الی ۱ متر و یا حتی بیشتر است . تعداد گل آذین ها در هر خوشه بین ۱۰۰ الی ۱۵۰ عدد است . سپس گل ها در انحنای سنبلک تشکیل شده که به رنگ زرد ، ریز ، چرمی و کمی سفت بوده و عموما بی پایه هستند .

گل های جنس نر معمولا شیری ، عطری ، چرمی و دارای ۳ کاسبرگ ، ۳ گلبرگ بیضی و ۶ پرچم با محورهای کوتاه ، نوک تیز وجود دارند . گل های جنس ماده سفید ، عطری و دارای ۳ کاسبرگ ، ۳ گلبرگ مدور فلس مانند ، ۶ پرچم ناقص و ۳ پرچم آزاد ، با تخمک های بی پایه و خمیده است .

هر خوشه ی گل بزرگ دارای ۶۰۰۰ الی ۱۰۰۰۰ گل است .

به طور کلی هرساله تعدادی اسپات توسط این درختان تولید می شود . این اسپات ها در نخل های ماده پس از باز شدن توسط اسپات های نر گرده افشانی شده و به خوشه های میوه تبدیل می شوند .

فصل باردهی درخت نخل خرما :

فصل باردهی درخت جنس نر ( نرینه ) و ماده ( مادینه )  متفاوت است . هر دو درخت بارور می شوند ، با این تفاوت که میوه های جنس نر قابل خوردن نیست و میوه های جنس ماده خوردنی می باشند .

فصل باردهی درخت نخل ماده در نقاط مختلف کشور متفاوت است . یعنی به شرایط آب و هوایی ، میزان رطوبت آن منطقه و گرما نیز بستگی دارد . به طور مثال در شهر میناب استان هرمزگان بارور شدن این درخت از اواسط دی ، در بنادر خلیج فارس از اوایل اسفند و در خوزستان از اواسط بهمن ماه شروع می شود . فصل باردهی آن ها نیز در این شهرها متفاوت خواهد بود .

به طور کلی می توان گفت ، فصل بارورشدن و باردهی درخت نخل خرما ( با توجه به رقم زود رس ، میانرس و دیررس ) در مناطق گرمسیری کشور از ۲۰ دی تا ۲۰ اسفند است .

  • درخت نخل زودرس در اواخر دی ماه 
  • درخت نخل میانرس در بهمن ماه
  • درخت نخل دیررس در اسفندماه 

میوه 

  • میوه خرما جزء میوه‌های سته محسوب می شود .
  • جنس میوه ، وزن ، شرایط آب و هوایی و … نیز بسته به نوع ارقام آن ها است .
  • اما به طور کلی وزن هر میوه ی خرما بین ۵ الی ۶۰ گرم ، طول هر میوه بین ۱/۵ الی ۳ سانتی متر و یا بیشتر و عرض آن چیزی بین ۱/۵ الی ۲/۵ سانتی متر است .
  • میوه های آن خوراکی ، به رنگ زرد و قهوه ای ، شیرین و دارای پوست نازک و هسته ای سفت ، سخت و سلولزی است .
  • این میوه ها به شکل خوشه ای در روی درخت وجود دارند .

میوه های تشکیل شده ی درخت نخل خرما دارای مراحل رشد مختلفی می باشد که شامل مراحل زیر است :

حبابوک چیست ؟

به میوه ی کال ، نابالغ و سبز رنگی که پس از گرده افشانی به وجود می آید ، حبابوک گفته می شود . زمان قرار گرفتن این میوه روی درخت بین ۷ الی ۲۱ روز است . این مرحله را در زبان عربی حبابوک می گویند .

کمیری چیست ؟

این مرحله از طولانی ترین مراحل رشد میوه درخت نخل خرما می باشد . در این مرحله  رشد ، خرما به رنگ سبز روشن در می آید .

خلال (خارک یا خرک) چیست ؟

در این مرحله میوه ی خرما از رنگ سبز به زرد کمرنگ یا قرمز می گراید . به تغییر رنگ در این مرحله خارک گفته می شود .

رطب چیست ؟

به مرحله قبل از رسیدن کامل خرما رطب گفته می شود . در این مرحله میوه ها ، روشن و شفاف و از رنگ زرد و دوره ی خارک به رنگ قهوه ای روشن تا سیاه می گراید . این تغییر رنگ همزمان با نرم شدن بافت میوه همراه است . این میوه ها دارای رطوبت بیشتر و قند کمتر نسبت به خرمای رسیده و کامل هستند .

خرما هرچه نرم تر باشد ( رطوبت بیشتری داشته باشد ) ، در قیاس با انواع نیمه خشک و خشک که رطوبتى ندارد درصد قند کمتری وارد بدن مى کند . معمولا خرمای خشک بیشتر از خرمای نرم مورد استفاده قرار می گیرد ، بنابراین انرژی زایی و قند  بیشتری داشته و افراط در خوردن آن برای افراد دیابتی خطر ساز است .

  • کالری یک مشت خرمای خشک ۲ برابر با خرمای نرم و تر است .
  • همه ی انواع خرما به جز خارک به یک میزان قند دارند .

تمر چیست ؟

به آخرین مرحله رسیدن میوه ی خرما تمر گفته می شود . در این مرحله میوه ها تا حدود زیادی رطوبت خود را از دست می دهند . این میوه ها دارای رطوبت کمتر و قند بیشتر هستند .

هسته ی خرما چیست ؟

هر میوه ی خرما دارای یک هسته ی می باشد . هسته ی خرما به رنگ قهوه ای ، کشیده و دارای یک شیار طولی است . هر هسته با توجه به نوع ارقام وزنی بین ۵/۰ الی ۳ گرم ، طولی بین ۱ الی ۲/۵ سانتی متر و عرضی بین ۵ الی ۸ میلی متر دارد .

ارقام خرما با توجه به جنس آن ها به سه گروه تقسیم می شوند  که عبارتند از :

  • خرمای نرم یا تر
  • خرمای نیمه خشک
  • خرمای خشک

میزان تولید درخت نخل خرما در ایران 

به طور میانگین هر ساله در کشور ایران حدود ۱ میلیون تن خرما تولید می شود . بخش عمده آن صرف مصارف داخلی بویژه در ماه رمضان می گردد . می توان گفت کشور ایران ۱۵ % خرمای دنیا را تولید می کند .

درخت نخل خرما بعد از چند سال بار می دهد ؟

به بار نشستن درختان میوه به شرایط آب و هوایی ، دما ، ارقام و … بستگی دارد . این قاعده در مورد درختان خرما مستثنا نیست . اما به طور کلی می توان گفت درختان نخلی که در مناطق گرمسیری و از طریق هسته یا بذر تکثیر می شوند حدود ۸ الی ۱۰ سال بعد می توانند محصول تولید کنند . اما اگر این درختان از طریق نهال یا پاجوش تکثیر و کاشته شوند ، حدود ۵ سال بعد از کاشت ، می توانند به باردهی برسند .

هر درخت نخل چند کیلو محصول می دهد ؟

همانطور که می دانید میزان بار دهی درختان نخل به ارقام ، شرایط محیط و … بستگی دارد . اما به طور میانگین هر درخت نخل حدودا ۴۰ الی ۵۰ کیلو گرم محصول تولید می کند .

عمر اقتصادی درخت نخل خرما چند سال است ؟

عمر درختان میوه از جمله خرما بستگی به رقم ، شرایط آب و هوایی و… دارد . درختان میوه ممکن است صدها سال عمر کنند و زنده بمانند ولی در این زمان تولید محصول آن ها به حداقل رسیده و یا حتی متوقف می شود . اما به طور کلی می توان گفت که عمر مفید و اقتصادی ( میزان باردهی و تولید محصول ) درختان خرما در حدود ۴۰ الی ۴۵ سال می باشد .

تکثیر نخل خرما 

درختان خرما به چند روش تکثیر جنسی ( کاشت بذر ) و غیر جنسی ( پاجوش ) می شوند که عارتند از :

 ۱ – کاشت بذر  (روش جنسی) :

برای کاشت بذر می توان در اواخر اسفند و اوایل فصل بهار اقدام کرد .

کاشت هسته ی خرما یکی از قدیمی ترین روش های کشت درخت نخل بوده است . می توان  گفت منشاء اکثر گونه های نخل موجود در جهان بذر می باشد . اما با توجه به پیشرفت علم ، کاشت بذر به خصوص در بخش تجاری دیگر کاربردی نخواهد داشت و منسوخ شده است .

اگر قصد یک درخت غیر مثمر ( غیر خوراکی ) و زینتی را برای زیباسازی فضای سبز در پارک ها و یا تولید چوب ( به منظور تولید نئوپان ) دارید به سراغ کاشت هسته ی خرما بروید . چراکه تکثیر به این روش هیچ گونه شباهتی با پایه های مادری خود نخواهد داشت و گونه ی به وجود آمده غیر خوراکی بوده و فقط جنبه ی زینتی دارد . کاشت بذر خرما شباهات بسیار زیادی با کاشت بذر گردو دارد . برای خواندن اطلاعات بیشتر لطفا صفحه ی درخت گردو بخش کاشت بذر را مطالعه کنید .

۲ – پاجوش (روش غیر جنسی) :

  • یکی از رایج ترین و ساده ترین راه برای تکثیر درختان نخل پاجوش می باشد .
  • برخلاف تکثیر به روش کاشت بذر در تکثیر به روش پاجوش کلیه ی صفات و خصوصیات گیاه مادر مشابه پاجوش های تولید شده می باشد .
این مطلب را هم بخوانید !
کاج مطبق

جدا کردن پاجوش ها از کنار درخت نخل مادری :

  • برای جدا کردن پاجوش ها از افراد مجرب و متخصص کمک بگیرید .
  •  از دیلم فولادی ( دارای تیغه ی تیز و برنده است ) برای جداسازی و قطع محل اتصال پاجوش به درخت نخل مادری ( ناف ) استفاده کنید .
  • برای جدا کردن پاجوش ها از گیاه مادری ، ابتدا باید درخت مادر را آبیاری نمود .
  • این عمل به نرم شدن خاک اطراف پاجوش ها هم کمک می کند .
  • پس از آبیاری خاک اطراف پاجوش ها را به آرامی کنار بزنید .
  • قبل از جدا کردن پاجوش ها ، باید همه ی برگ های خشک و قهوه ای را از آن ها را جدا کنید .
  • برگ های پیر و برگ های پایین پاجوش ها را پس از جدا کردن آن ها حذف کنید ( تا نزدیکی لیف ها ) .
  • پاجوش ها را در یک محلول قارچ کش به مدت چند دقیقه قرار دهید .
  • ناف پاجوش ها باید سالم ، بدون آسیب  و حداقل دارای یک ریشه باشد .
  • می توان گفت که پاجوش های بدون ریشه هیچگاه سبز نشده و رشد نمی کنند .
  • اگر امکان کاشت پاجوش ها در همان ابتدا وجود ندارد می توانید آن ها را به مدت ۱۵ الی ۲۰ روز حتی در آب نگهداری کنید .

پاجوش هایی که از گیاه مادری (پایه یا درخت مادر) تهیه می کنید باید دارای خصوصیات زیر باشد :

  •  گیاه مادری که پاجوش از آن تهیه می شود بدون آفت و سالم باشد .
  • پاجوش ها باید سالم ، دارای ریشه ، سبز ، بزرگ و استوانه ای شکل باشند .
  • پاجوش ها باید با دقت و توسط متخصصین مجرب از گیاه مادر جدا شوند .
  • تنه ی استوانه ای پاجوش ها باید بدون خراش و آسیب دیدگی باشد .
  • پاجوش ها عاری از بیماری باشند .
  • از گیاه مادری پاجوش تهیه کنید که نهایتا ۳ الی ۵ پاجوش در اطراف تنه ی خود داشته باشد .
  • وزن هر یک از آن ها بین ۸ الی ۱۰ کیلو گرم باشد .
  • از پاجوش هایی  ۳ الی ۵ ساله استفاده کنید .

عیوب تکثیر درخت نخل از طریق پاجوش به شرح زیر می باشد :

  •  جدا کردن پاجوش ها نیازمند هزینه های بالا ، دقت و وقت می باشد .
  • امکان انتشار آفات و بیماری ها در پاجوش های کاشته شده و بیمار کردن نخلستان ها
  • در برخی موارد پاجوش ها از بین رفته و خشک می شوند . میانگین گیرایی کاشت هر پاجوش حدودا ۶۰ % می باشد .
  • از نخل های مادر در همه زمان نمی توان پاجوش تهیه کرد . تهیه ی پاجوش در ۸ الی ۲۰ سال اول زندگی هر درخت نخل باید انجام می شود .
  • زمان زیادی لازم است تا پاجوش ها پس از کاشت به باردهی برسند . این زمان ممکن است بین ۶ الی ۸ سال یه طول بیانجامد .
  • هر درخت نخل ، در طی زندگی خود و با توجه به شرایط آب و هوایی مطلوب تنها ۲۵ الی ۳۰ عدد پاجوش تولید می کند . پس امکان احداث نخلستان های انبوه نخواهد بود و این خود یک محدودیت بزرگ است .
  • پاجوش ها باید با دقت و توسط متخصصین مجرب از گیاه مادر جدا شوند . در غیر این صورت امکان رشد پاجوش های جدا شده وجود ندارد .

کاشت پاجوش های درخت نخل خرما در خزانه :

کاشت پاجوش های تهیه شده در خزانه و یا در زمین های اصلی ( نخلستان ها ) انجام می شود . خزانه به دلیل نگهداری درست درصد گیرایی پاجوش ها را بیشتر از کاشت در زمین اصلی می کند .

کاشت در خزانه به دو روش انجام می شود که عبارت است از :

 ۱ – کاشت کرتی :

کرت ها را بنا به جنس خاک تعیین می کنند . مثلا در خاک با بافت متوسط ابعاد کرت ها را ۱۰ * ۴ متر در نظر می گیرند . پاجوش ها به فاصله یک متر از یکدیگر می کارند .

۲ – کاشت پشته یا جوی :

در این کاشت ، پشته ها عرضی در حدود ۷۰ الی ۱۰۰ سانتی متر دارند .  پاجوش ها به فاصله ی ۱ متر از هم روی این جوی ها کاشته می شوند . البته عرض پشته ها را می توان افزایش داد و در دو طرف پشته ، پاجوش ها را به شکل مثلثی کاشت  کرد . گودالی یه ابعاد ۱ متر ( بسته به ریشه پاجوش ) در روی پشته ها حفر کنید . سپس پاجوش ها را درون گودال قرار داده و برای پرکردن آن ها از مخلوط ماسه + خاک پشته + کود دامی پوسیده پر کنید .

پس از کاشت و تهیه ی تشتک ، برای جلوگیری از تبخیر و کاهش غلظت نمک در خاک بهتر است ، اطراف تنه را با استفاده از خاک اره ، کلش گندم ( مالچ ) بپوشانید .

برای اینکه پاجوش های کاشته شده در خزانه ها و زمین های اصلی از خطر عوامل محیطی از جمله گرما و سرما در امان باشند ، می توانید تنه ی آن ها را با همان برگ های خذف شده خود ، بپوشانید

شرایط نگهداری از درخت نخل خرما

کاشت پاجوش های درخت نخل در زمین های اصلی (نخلستان ها)

مرحله ی کاشت درخت نخل یکی از مهم ترین مراحل احداث نخلستان می باشد .

در کاشت درخت نخل باید تمامی شرایط زیر را مورد بررسی قرار دهید :

  • شرایط آب و هوایی
  • شناسایی جنس خاک از نظر کیفیت ، بسیار حائز اهمیت می باشد
  • PH آب را مورد بررسی قرار دهید
  • نوع رقم ( سالم ، سازگار با شرایط محیط ، عاری از بیماری ، مقاوم در برابر آفات و بیماری ها )
  • سرمایه مورد نیاز

خاک مناسب برای درخت نخل خرما :

  • درخت نخل خرما در انواع خاک حتی در خاک های شور ( در درجه ی شوری ۱۶ دسی زیمنس بر متر می تواند محصول تولید کند ) نیز قابل کاشت و نگهداری است .
  • برای کاشت درخت نخل خرما از خاک هایی با شوری کمتر از ۴ دسی زیمنس بر متر استفاده کنید .
  • البته نمک فروان در خاک نیز ، باعث افت محصول ، کیفیت آن و گاهی سبب بافت سوختگی در این گیاه می شود .
  •  کیفیت محصول درخت نخل درخاک های مختلف متفاوت است .
  • درخت خرما باید در خاک هایی با عمق مناسب و زهکش بالا کاشته شود .
  • این درختان خاک هایی با بافت های شنی ، دارای عناصر غذایی و هوموسی را بیشتر از هر نوع خاک دیگری ( کاملا رسی ) ترجیح می دهند .
  • با این حال حتی در خاک های کاملا رسی هم رشد می کنند .
  • قبل از کاشت پاجوش ها بهتر است بستر کاشت را آبیاری نمود .
  • پس از آبیاری ، زمین را شخم بزنید .
  • پس از آن ، برای بهبود در رشد و خواص شیمیایی و فیزیکی خاک ، بهتر است در هر هکتار ۵۵ الی ۷۰ تن کود دامی پوسیده بریزید . البته این کوددهی را در زمان کاشت درختان و به منظور پرکردن گودال ها و صرفه جویی در مصرف کود و هزینه ی آن می توان انجام داد .

پس از بررسی عوامل به حفر گودال برای کاشت پاجوش نخل در نخلستان ها می پردازیم :

  • گودال ها باید دارای ابعاد متناسب با عمق ریشه نهال ها یا همان پاجوش ها باشند .
  • ابعاد گودال ها بستگی به اندازه ی پاجوش ها یا نهال ها و نوع جنس خاک دارد .
  • به طور کلی می توان گفت ابعاد گودال ها از ۰ / ۵ * ۰ / ۵  الی ۱ * ۱ متر متغیر است .
  • به این نکته توجه کنید که ، گودال های حفر شده باید به مدت ۳ الی ۴ هفته در مقابل نور خورشید قرار گیرند .

مناسب ترین ماه برای کاشت پاجوش یا نهال درخت نخل خرما :

  • مناسب ترین ماه ها برای کاشت پاجوش ها در مناطق خرما خیز کشور فصل های بهار ( از اواسط اسفند تا اواسط اردیبهشت ) و تابستان ( اواسط شهریور تا اواسط آبان ماه در پاییز ) می باشد .

فاصله ی کاشت درخت نخل خرما :

یکی از فاکتور های مهم در احداث یک نخلستان مناسب و مدرن فاصله ی کاشت نهال ها می باشد . شرایط آب و هوایی (بارندگی ، باد ، دما) ، ارقام و … نقش مهمی در فاصله ی کاشت دارد . اگر شرایط کشور ایران ( درمناطق گرم و خشک )  را در نظر بگیریم فاصله ی ۸ * ۸ متر ، ۸ * ۱۰ و ۹ * ۹ را باید در نظر داشت .

نکته :

به اضای هر ۲۵ درخت نهال ماده ۱ درخت نهال گرده دهنده ی نر ، در مناطق گرمسیری می کارند . کار عمده ی نهال نر ، باروری درختان ماده است .

کاشت پاجوش یا نهال درخت نخل خرما :

کاشت نهال یا پاجوش درخت نخل ، باید در هنگام صبح صورت گیرد . این زمان از وارد شدن تنش به نهال ها یا پاجوش ها جلوگیری می کند . اگر اطراف ریشه ی نهال ، خاک خزانه باشد ، بهتر است با همان خاک در گودال قرار گیرد . اطراف نهال ها با ترکیبات خاک های ذکر شده در بالا پر شود .

آب مناسب برای درخت نخل خرما :

  • پس از کاشت پاجوش ها ، آبیاری باید انجام شود .
  • یعنی به طور مرتب تا ۵ الی ۶ ماه پس از کاشت ، اطراف پاجوش ها مرطوب باشد .
  • در روش سطحی بهترین روش آبیاری پاجوش های تازه کاشت شده ، آبیاری تشتکی می باشد .
  • در روش آبیاری سطحی ، این تشتک ها باید ۵/ ۱ الی ۲ متر قطر و حدود ۲۵ الی ۳۰ سانتی متر عمق داشته باشد .
  •  آبیاری قطره ای نسبت به آبیاری سطحی  آب و رطوبت را به صورت یکنخوانت در اختیار گیاهان قرار داده و درصد رشد و گیرایی پاجوش ها را نیز بالا می برد .
  • با توجه به نوع کاشت از دو روش آبیاری تحت فشار یا تشتکی ( قطره ای و بابلر ) یا آبیاری نواری استفاده کنید .
  • در آبیاری تحت فشار قطر تشتک های اطراف پاجوش ها ، باید ۳ متر و عمق آن ها حدود ۲۵ الی ۳۰ سانتی متر باشد .

آبیاری تحت فشار چیست ؟

به هر روش آبیاری که در آن آب با فشاری بیش از یک اتمسفر ( فشار نسبی ) در سطح اراضی به وسیله لوله توزیع شود آبیاری تحت فشار گفته می شود .

آبیاری درختان بالغ و پیر نخل :

درخت نخل بالغ داراى ریشه های افشانى بوده که تا عمق خاک نفوذ مى‌کند . یعنی باعث مى‌شود این درخت ، در برابر کم آبى زنده بماند . ولى آبیارى منظم در رشد ، کیفیت و میزان محصول قطعا تاثیر بیشتری دارد .

درختان نخل بالغ در مناطق کم آب حداقل ۲ مرتبه در سال آبیاری می شوند . این درحالی است که درختان نخل در استان خوزستان هر ۲۴ ساعت یک مرتبه به وسیله ی جزرو مد کارون و اروند رود آبیاری می شوند .

به طور کلی در نخلستان هایی با جنس خاک سبک در فصل تابستان هر ۷ روز ۱ مرتبه و در فصل زمستان هر ۱۵ الی ۳۰ روز ۱ مرتبه نیاز به آبیاری دارند .  نخلستان هایی با خاک سنگین در تابستان هر ۷ الی ۱۲ روز ۱ مرتبه و در فصل زمستان هر ۳۰ الی ۴۵ روز یک بار نیاز به آبیاری دارند .

آبیاری درختان نابالغ و جوان  :

در نخلستان های تازه تاسیس شده آبیاری را در فصل تابستان به این صورت انجام می دهند :

  • در ماه های اول یک روز درمیان
  • در ماه های دوم دو روز در میان
  • در ماه های سوم سه روز در میان
  • در ماه های بعدی هر هفته ۱ مرتبه درختان را آبیاری می کنند .

آبیاری در فصول سرد سال هر ۱۰ الی ۱۵ روز یک بار برای درختان تازه کاشته شده انجام می شود .

کدام فصل برای آبیاری مناسب است ؟ 

فصل تابستان پس از چیدن محصول زمان مناسبی برای آبیاری است . این آبیاری پس از برداشت محصول از درخت حدود  ۴۰ روز است . پس از ۴۰ روز درخت دیگر نیازی به آبیاری ندارد .

در شهرخوزستان قبل از تلقیح باید آبیاری صورت گیرد . به علت کمبود آب و مشکل آبرسانی در بنادر ، جزایر ، جهرم و بستک آبیاری کامل این درختان در طول سال ۱ یا نهایتا ۲ بار انجام می شود ( هر چند آبیاری قبل از تلقیح درخت را بارور تر می کند ) . آبیاری پس از بارورشدن در زمین های شیب دار سبب ریزش خرمای تازه تشکیل شده می گردد . این نکته را فراموش نکنید آبیاری در زمان تغییر رنگ خرما از سبزی به زردی و قرمزی باید کامل قطع شود . در غیر این صورت میوه ترش کرده و دیگر تبدیل به رطب و یا خرما نخواهد شد .

نور مناسب برای درخت نخل خرما :

از جایی که درخت نخل خرما در مناطق گرم و خشک رشد می کند ، تحمل بالایی در مقابل تابش نور خورشید دارند . درختان نخل خرما همانند درخت انار ، درخت آلو ، درخت انگور و … برای رشد و کیفیت بهتر محصول به مکانی با نور مستقیم خورشید نیاز دارند .

بهترین کود برای درخت نخل خرما :

درخت نخل خرما همانند دیگر گیاهان برای رشد و تولید میوه ، نیاز به مواد غذایی در خاک دارند .

درختان نخل برای رشد ( به جز ترکیباتی چون دی اکسید کربن که از هوا جذب می کنند ) خود به عناصر زیر نیاز دارند :

  • فسفر (عناصر پر مصرف)
  • آهن (عناصر کم مصرف)
  • مس (عناصر کم مصرف)
  • پتاسیم (عناصر پر مصرف)
  • کلسیم
  • کلر
  • ازت (عناصر پر مصرف)
  • کبالت
  • منیزیم
  • منگنز ( عناصر کم مصرف)
  • سدیم
  • گوگرد
  • روی ( عناصر کم مصرف)
  • مولیبدن (عناصر کم مصرف)
  • بر (عناصر کم مصرف)

 ۱ – کودهای آلی (کود های دامی) :

  • برای استفاده از کودهای آلی اواخر فصل زمستان را در نظر بگیربد .
  • میزان ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم از کودهای آلی ( کود پوسیده دامی ) را در خاک اطراف درختان بالغ در نخلستان پخش کنید .
  • کودهای آلی را هر ۲ سال یک مرتبه در اختیار درخت قرار بدهید .

۲ – کودهای شیمیایی  :

عناصر پر مصرف :

همانطور که در بالا اشاره شد ، فسفر ، پتاسیم و ازت جز عناصر پر مصرف برای درخت نخل محسوب می شود . برای اینکه بتوان این عناصر را در اختیار گیاه قرار داد می توان کودهای اوره ، سولفات آمونیوم و نیترات آمونیوم را هم از طریق روش های آبیاری قطره ای و هم به روش چالکود استفاد نمود .

عناصر کم مصرف :

همانطور که در بالا اشاره شد ، آهن ، روی ، بر ، مس ، منگنز و مولیبدن از عناصر کم مصرف برای درخت نخل محسوب می شود .

  1. کود سولفات روی ۱۰۰ الی ۱۵۰ گرم
  2.  سولفات منگنز ۱۰۰ الی ۱۵۰ گرم
  3.  سکوسترین آهن ۱۰۰ گرم

در زمان کاشت نهال ها و پاجوش ها خاک چاله ها را با کودهای زیر مخلوط کنید .

  1. ۱۰ الی ۱۵ کیلوگرم کودآلی یا همان کود دامی پوسیده
  2. ۷۰۰ گرم سوپر فسفات
  3. ۲۵۰ گرم سولفات آمونیوم
  4. ۱ کیلو ۸۰۰ گرم سولفات پتاسیم

سولفات آمونیوم و سولفات پتاسیم را هم می توان با خاک سطحی مخلوط و هم می توان از طریق سیستم آبیاری بعد از کاشت پاجوش ها در اختیار گیاه گذاشت .

این عناصر برای هر درخت و برای درختان زیر ۴ سال مورد استفاده قرار دارد . اگر درخت نخل بزرگ تر  از ۴ سال داشته باشند ، باید مصرف کودها ازت را دو برابر  و کود پتاس و فسفر را به همان اندازه در اختیار گیاه قرار داد .

نکته :

اگر می خواهید به روش آبیاری کوددهی انجام دهید ، کود ازته باید از ماه های آبان تا خرداد به مدت ۸ ماه در اختیار درختان نخل قرار گیرد . کود فسفر و پتاس هم هر ۳ ماه یک مرتبه در ماه های اردیبهشت ، اوایل مردادماه ، اوایل آبان ، اوایل بهمن انجام شود . به کوددهی به روش سیستم آبیاری ، آبیاری شیمیایی یا fertigation گفته می شود .

دمای مورد نیاز برای درخت نخل خرما :

درختان نخل ، مناسب ترین درختان برای مناطق گرم و خشک محسوب می شود .

درخت نخل برای رشد و تولید محصول با کیفیت به دماهای بالا و رطوبت کم نیاز دارد . این درختان در دمای ۱۰ درجه ی سانتی گراد به بالا می توانند رشد کنند . در غیر این صورت در دمای کمتر از ۱۰ درجه رشد آن ها به طور کامل متوقف می شود . تنه ی این درختان در دمای ۷ – درجه ی سانتی گراد از بین می رود اما جوانه های انتهایی می توانند تا ۱۵ – درجه را تحمل کنند . علت آن الیاف پوشش دهنده در قسمت جوانه های انتهایی است . به طور کلی درختان خرما در مناطقی با زمستان های معتدل و تابستان های گرم و خشک طولانی برای رسیدن میوه نیاز دارند .

گرده افشانی درخت نخل 

گرده افشانی یکی از حساس ترین مراحل در نخلستان ها می باشد . این مرحله در افزایش کمیت و کیفیت محصول نقش بسیار مهمی دارد . گرده افشانی باید در فصل زمستان و بهار صورت گیرد ( از اواسط بهمن تا اریبهشت ) .

۳ الی ۴ روز بعد از باز شدن گریبانه ماده گرده افشانی باید صورت گیرد .

این گرده افشانی به دو روش انجام می شود :

۱ –  طبیعی :

این عمل به وسیله ی حشرات و باد انجام می شود .

مشکلات گرده افشانی طبیعی به صورت زیر است :

  • تعداد نخل های جنس نر باید زیاد باشد .
  • ورزش باد و فعالیت حشرات در همه ی فصول وجود ندارد .

۲ – مصنوعی :

این عمل به وسیله ی انسان و توسط روش های مکانیکی و روش سنتی نیز انجام می شود .

۱ – گرده افشانی مکانیکی :

از گرده افشان های مکانیکی برای این کار استفاده می کنند .

مزایای استفاده از گرده افشان های مکانیکی به صورت زیر است :

  • نیازی به بالا رفتن از درخت نخل در این روش وجود ندارد .
  • کاهش هزینه
  • نیازی به افراد مجرب و متخصص وجود ندارد .
  • کاهش میزان گرده مصرفی
  • بازدهی بالا

۲ – گرده افشانی سنتی :

  • یکی از روش های کاربردی در مناطق خرما خیز کشور می باشد .
  • در این روش خوشک های گل نر را درون خشک های گل ماده قرار می دهند .
  • گذاشتن دانه گرده درون پارچه و تکاندن روی خوشه های ماده .
  • گذاشتن تکه های پنبه ای آغشته به دانه گرده درون گل آذین ماده

خواص خرما

  •  خرما همانند بید مجنون ، زرد آلو ، چنار و … دارای خواص فروانی است .
  • خرما سرشار از ویتامین ها و مواد معدنی برای بدن است .
  • برای رفع یبوست ، مشکلات قلبی ، کم خونی ، اسهال ،اختلالات جنسی و اختلالات روده ای بسیار مفید است .
  • خرما سرشار از آهن ، فیبر و … می باشد .
  • خرما عاری از چربی ترانس بوده و باعث سوخت و ساز بدن شده و چربی های ترانس در بدن را کاهش می دهد .
  • برای جلوگیری از هموروئید کاربرد دارد .
  • مصرف خرما سلامت بدن را تضمین کرده و سبب استحکام استخوان ها می شود .
  • مصرف این میوه ، از آلرژی فصلی جلوگیری می کند .
  • اگر یک برنامه ی رژیم غذایی برای اضافه وزن دارید از خرما استفاده کنید .
  • سلامت دستگاه عصبی را تضمین می کند .
  • مصرف خرما باعث افزایش قوای جنسی می شود .
  • برای کاهش اثرات الکل ، خرما مصرف می شود .
  • خرما ، ضد سرطان دستگاه گوارش است .
  • خرما ، خاصیت ضد التهابی دارد .
  • مصرف آن ، خطر سکته را کاهش می دهد .
  • مصرف آن در بهبود عملکرد مغز تاثیر فراوان دارد .
  • سطح کلسترول خون ، فشارخون  و قندخون را تنظیم و کنترل می کند .
  • مشکلات پوستی از جمله اگزما و پسوزیاریس را بهبود می بخشد .
  • از ریزش مو جلوگیری کرده و باعث سلامت دندان ها می شود .
  • روند پیری را به تعویق می اندازد .

خواص خرما برای بارداری 

  • در زمان بارداری از خوردن خرما قافل نشوید ، چراکه از کم خونی در این دوران جلوگیری کرده و یا آن را برطرف می کند .
  • این میوه فولات لازم برای زنان باردار را فراهم می کند .
  • مصرف خرما برای جنین و نوزادان نیز مفید می باشد .
  • مصرف خرما ، خونریزی بعد از زایمان را کاهش می دهد .

مضرات خرما

  • مصرف بیش از اندازه آن سبب افزایش وزن می شود .
  • مصرف بیش از اندازه ی آن باعث تحریک و خارش و یا جوش در پوست صورت می شود .
  • خرما سرشار از پتاسیم است و زیاده روی در خوردت آن باعث فزایش بیش از حد پتاسیم در خون می شود .

دانستنی های درخت نخل خرما

  • از تمامی قسمت های این درخت استفاده می شود .
  • از برگ و شاخه ی درختان نخل خرما ، سبد ، زیر انداز ، حصیر ، خورجین ، کپر ، آخور ، جارو ، و… تولید می کنند .
  • مردمان کپر نشین ، هسته ی خرما را با آرد تبدیل کرده و از آن نان تهیه می کنند .
  •  هسته های خرما را بو داده و به عنوان قهوه استفاده می کنند .

شیره ی درخت نخل خرما

  • از میوه خرما ، شیره ی خرما ، شهد خرما ، قند مایع ، سرکه ی خرما ، عصاره ی نوشابه ، شراب و … تهیه می کنند .
  • هسته ی خرما غذای شترها را هم تامین می کند .
  • از تنه ی درخت نخل پنیر تهیه می کنند .

پنیر درخت نخل چیست ؟

پنیر درخت نخل

به ماده ی سفید رنگ ، ترد ، شیرین ، گس و قابل خوردن بخش میانی سر درخت خرما ، پنیر نخل می گویند . در استان هرمزگان به این پنیر غاپ می گویند . برای به دست آوردن پنیر نخل ، سر درخت را جدا کرده و برگ ها و لیف ها را تا رسیدن به قسمت میانی ( پنیر سفید رنگ ) جدا می کنند . این ماده ی سفید از نظر ارزش غذایی از اهمیت بالایی برخوردار بوده و گران قیمت است . هر نخل ۳ الی ۱۰ کیلوگرم پنیر دارد .

بیماری و آفات درخت نخل خرما

بیماری ها

۱ – بیماری سوختگی سیاه نخل (Date palm black scorch)

بیماری درخت نخل خرما

این بیماری تحت عنوان ، پوسیدگی سیاه ، بلایت گل آذین و بیماری مجنون نامیده می شود . در تمام طول رشد درخت نخل ، این بیماری ممکن است دیده شود و به آن ها خسارت بزند .

  • عامل اصلی این بیماری قارچ Ceratocystis paradoxa می باشد . 
  • عامل این بیماری از طریق بافت های نازک و خراش های ایجاد شده در درخت وارد می شود .
  • قارچ ها فصل زمستان را در لابه لای برگ های افتاده و آلوده در روی زمین سپری می کنند .

علائم

این سوختگی در برگ ، جوانه ، گل آذین ، پوست و حتی مغز میانی درختان نخل تشکیل می شود . نشانه ی بیماری اولیه در برگ و دمبرگ به وضوح قابل دیدن می باشد . یعنی زخم های سیاه و سخت در آن ها نمایان می شود . طول برگ های آلوده نسبت به برگ های سالم کمتر است . برگچه از حالت عادی خود خارج شده و در نهایت خشک می شوند . این بیماری می تواند به قسمت های پایینی جوانه و بافت نزدیک به محل اتصال به برگ آسیب بزند و باعث پوسیدگی در آن ها شود .  جوانه ها پس از مدتی خشک ، در نتیجه حجم برگ های درخت کم می شود .

دلیل نامگذاری این بیماری به بیماری مجنون ، این است که گاهی درخت ، سلامت خود را از یک سمت حفظ کرده و به سمت قسمت آلوده خم می شود . قبل از باز شدن غلاف گل آذین ، پوسیدگی خوشه رخ می دهد . در نتیجه باعث سیاه شدن و پوسیدگی در بافت های میوه دهنده می شود .

این بیماری در تنه نخل ها بافت هایی نرم و زرد را به وجود می آورد که به تدریج سیاه می شوند . در بعض موارد ، از این بافت های آلوده ، مایع ای لزج و قهوه ای رنگ بیرون می آید . با گسترش بیماری ، تنه پوسیده و به قسمت داخلی یعنی مغز سرایت کرده و باعث پوک شدن مغز و در نتیجه مرگ گیاه می شود .

کنترل بیماری :

  • آبیاری به موقع و درست از شیوع این بیماری جلوگیری می کند . (استفاده از آبیاری قطره ای)
  • از ارقام سالم و مقاوم در نخلستان استفاده کنید .
  • هرس برگ های آلوده ، جمع آوری و سوزاندن آن ها
  • استفاده از قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ (یعنی ۱۰ میلی لیتر یا ۱۰ گرم از سم در ۱ لیتر آب) بعد از برداشت محصول
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در اواخر زمستان
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در فصل بهار (قبل از باز شدن غلاف گل آذین)

۲ – زنگ زگیلی خرما (Date palm false smut)

بیماری درخت نخل خرما

نام های دیگر این بیماری سیاهک دروغی خرما و لکه برگی گرافیولایی می باشد . این بیماری در نقاط زیر کشت خرما مشاهده می شود .

  • عامل اصلی این بیماری قارچ  Graphiola phoenicis می باشد .
  • از زمان ورود این قارچ به گیاه ،  شروع فعالیتش حدود ۱ سال زمان می برد .
  • این قارچ ها در رطوبت بالا فعالیت می کنند .

علائم

قارچ ها سبب آلودگی هر دو طرف برگچه و ساقه ی برگ های پایین نخل می شود . در همان ابتدای بیماری ، در دو طرف برگ و کنارهای سنبله ، نقاط زرد رنگ (جوش ) تشکیل می شود . این جوش ها در ناحیه ی اپیدرم  ( برگ ) شکل گرفته و به تدریج در سطح برگ های آلوده تعداد آن ها افزایش یافته و به رنگ قهوه ای متمایل به سیاه تبدیل می شوند .

  • اندازه جوش ها ۱/۵ الی ۳ میلی متر است .
  • این بیماری در درختان جوان شدت کمتری داشته و در قسمت های پایینی برگ نیز کمتر است .
  • این بیماری موجب کاهش برگسار و در نتیجه افت باردهی می شود .
  • این بیماری گاهی با کمبود پتاسیم در درختان اشتباه گرفته می شود ( نشانه های مشابه ای با این بیماری دارد ) . البته کمبود پتاسیم باعث سوختن و زردی برگ ها هم می شود .

کنترل بیماری :

  • برای آبیاری درختان از روش های آبیاری قطره ای استفاده نمایید .
  • هرس برگ های آلوده ، جمع آوری و سوزاندن آن ها
  • از ارقام سالم و مقاوم در نخلستان استفاده کنید .
  • اگر راه مناسبی برای مقابله با آن پیدا نشود ، می توانید درخت دیگری در میان نخلستان های خود به صورت یک درمیان بکارید . این عمل به تهویه هوا و کاهش رطوبت در سطح نخلستان کمک کرده و بسیار موثر است .
  • استفاده از قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ ( یعنی ۱۰ میلی لیتر یا ۱۰ گرم از سم در ۱ لیتر آب ) بعد از برداشت محصول
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در اواخر زمستان
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در فصل بهار (قبل از باز شدن غلاف گل آذین)

۳ – پوسیدگی میوه خرما (Date palm fruit rot)

بیماری درخت نخل خرما

این پوسیدگی توسط چند قارچ و به صورت همزمان رخ می دهد . این بیماری به دو صورت مختلف دیده می شود .

  • عامل اصلی این بیماری ( در ناحیه ی اتصال به دمبرگ ) گروهی از قارچ های مختلف چون  Alternaria ، Helminthosporium ، Macrosporium و Penicillium می باشد .
  • این قارچ ها با کوچک ترین خراش میوه ، وارد آن ها شده و با رطوبت نسبی درون آن ها به سرعت پیشروی می کنند . آب های راکد ، علف های هرز و مناطق زیر کشتی که سبب بالا رفتن رطوبت در آن منطقه می شود ، می تواند آغاز گر این بیماری باشند .
  • قارچ Aspergillus  هم می تواند موجب این بیماری الخصوص در شرایطی با رطوبت بالا شود . این نوع قارچ برخلاف قارچ های معرفی شده در بالا که برای ورود در بافت میوه نیاز به آسیب دیدگی آن دارند ، برای پیشروی خود فقط به رطوبت بالا نیاز دارد .

علائم

نشانه های این بیماری به شکل پوسیدگی نقطه ای ، به رنگ قهوه ایی  متمایل به سیاه و گرد از یک سمت در میوه تشکیل می شود . اندازه ی لکه ها به میزان رسیدگی آن ها نیز بستگی دارد . پوسیدگی از ناحیه ی اتصال میوه به دمگل از دیگر نشانه های آن است . نشانه های آن نامتقارن بودن لکه ها ، نرم شدن بافت دمگل ها و میوه ها همراه با توده های کرکی سیاه رنگ است . در بیشتر مواقع آلودگی ها در داخل بافت میوه ها دیده نمی شود ، اما باعث کاهش کیفیت در میوه ها می شود . این بیماری حدود ۱۰ الی ۱۵ رصد محصول را از بین می برد .

این مطلب را هم بخوانید !
گیاه بامبو خوش قدم ( خوش شانس )

کنترل بیماری :

  • هرس قسمت های مرکزی ، جمع آوری و سوزاندن آن ها
  • شاخه های مثمر را قبل از رسیدن به مرحله ی خلال ببندید .
  • پوشش های کاغذی برای حفاظت از شاخه ها در برابر بارندگی
  • استفاده از قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ ( یعنی ۱۰ میلی لیتر یا ۱۰ گرم از سم در ۱ لیتر آب ) بعد از برداشت محصول
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در اواخر زمستان
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در فصل بهار (قبل از باز شدن غلاف گل آذین)

۴ – بیماری گل آذین یا خامج درخت نخل خرما (Date palm khamedj)

یکی از بیماری های مهم درختان خرما بیماری گل آذین با خامج می باشد . این بیماری در نقاط زیر کشت خرما دیده می شود .

  • عامل اصلی این بیماری قارچ Mauginiella scaettae می باشد .
  • این قارچ ها فصل زمستان را در لابه لای برگ های افتاده و آلوده در روی زمین سپری می کنند .
  • این بیماری در مناطقی با زمستان های طولانی ، بارندگی های زیاد در بهار و همچنین خاک های دارای نمک بیشتر قابل مشاهده می باشد .
  • این قارچ ها در رطوبت بالا و دمای ۲۱ درجه سانتی گراد فعالیت خود را آغاز می کنند .

علائم

قارچ ها همزمان با فصل رشد یعنی اوایل بهار به خوشه های گل دهنده ، حمله ور می شوند . در بافت های گل دهنده ، لکه هایی به رنگ قهوه ایی ، زرد متمایل به نارنجی ایجاد می کنند . سطح غلاف های آلوده به رنگ زرد شفاف دیده می شود .

گل آذین های آلوده لهیده شده و به رنگ سیاه در می آیند . با پیشروی بیماری ، قسمت های داخلی غلاف خشک و لایه ای پودری به رنگ سفید یا شیری روی سطح آن ها تشکیل می شود . آلودگی با گرده افشانی پایه های نر در فصل بهار صورت می گیرد .

کنترل بیماری :

  • رعایت بهداشت نخلستان ها الخصوص رسیدگی به گیاه در پایه های جنس نر
  • از ارقام سالم و مقاوم در نخلستان استفاده کنید .
  • جمع آوری شاخ و برگ های سطح نخلستان و سوزاندن آن ها
  • استفاده از قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ ( یعنی ۱۰ میلی لیتر یا ۱۰ گرم از سم در ۱ لیتر آب ) بعد از برداشت محصول
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در اواخر زمستان
  • سمپاشی با قارچ کش بردو فیکس تماسی به نسبت ۱۰ در ۱۰۰۰ در فصل بهار (قبل از باز شدن غلاف گل آذین)

آفات 

 ۱ – کنه ی تار عنکبوتی یا کنه ی تارتن خرما (paratetranychus afraciaticus)

آفات درخت نخل خرما

از آفات درختان خرما می توان به کنه ی تار عنکبوتی اشاره نمود . این کنه از آفات درختان میوه و خرما نیز محسوب می شود . باعث آسیب رساندن به آن ها می شوند . نام های دیگر این کنه ، کنه ی عنکبوتی یا کنه ی دو نقطه ای می باشد . این کنه ها بیشتر به درختان جوان حمله ور می شوند و باعث آسیب به آن ها می شوند .

  • تخم کنه های تار عنکبوتی به رنگ سفید متمایل به زرد است .
  • کنه ی بالغ به رنگ سفید مایل به زرد دیده می شود .
  • طول کنه ی جنس ماده ۰/۳ میلیی متر و کنه جنس نر به ۰/۲ میلی متر است .
  • پوره ها به رنگ سفید ، زرد و گاهی نارنجی بوده و دارای چشمان درخشان و به رنگ قرمز هستند .
  • پوره های سن اول دارای ۳ پا و پوره های سنین بعدی و کنه ی بالغ ۴ پا دارند .
  • کنه های تار عنکبوتی دارای ۳ سن پورگی می باشد .
  • فصل زمستان را در لابه لای علف های هرز و باقی مانده روی زمین سپری می کنند .
  • هر حشره ماده حدود ۵۰ الی ۱۰۰ عدد تخم می گذارد .
  • تخم های آن ها بیشتر در قاعده ی برگچه ها و اطراف کلاهک های میوه دیده می شوند .
  • این کنه ها در سال حدود ۱۵ الی ۲۰ نسل دارند .

خسارت 

کنه ها در مناطق گرم ، تقریبا در تمام طول سال فعال است . با توجه به شرایط آب و هوایی ، فعالیت آن ها در نیمه ی دوم خرداد ماه شروع شده و تیرماه به اوج فعالیت خود می رسند . کنه های تارتن در تمام مراحل رشد ی میوه فعالیت دارند . البته بیشتر در مرحله ی میوه ی نارس یا خارک به میوه ها خسارت می زنند .

  • کنه ها از شیره ی گیاه و بافت میوه ها تغذیه کرده و باعث زرد شدن برگ ها و در نتیجه ضعیف شدن گیاهان می شود .
  • باعث خشک شدن بافت میوه ها و کاهش کیفیت آن ها می شوند .
  • با تغذیه این آفات از میوه ها ، رنگ برگ ها و میوه ها به خاکستری تبدیل می شود .

 مبارزه :

  • آبیاری درست و به موقع انجام دهید .
  • از کوددهی درختان نخل خرما غافل نشوید .
  • شاخ و برگ های آلوده را هرس کرده و بقایای آن ها را جمع اوری کرده و بسوزانید .
  • علف های هرز در نخلستان ها را از بیت ببرید .
  • ارقام شاهانی ، کبکاب ، شکر و گنتار به این آفات حساسیت بیشتری دارند ( ارقام زرد رنگ حساس تر از ارقام تیره هستند ) .
  • از روش های کنترل بیولوژیک و به کارگیری کفشدوزک های stethorus gilvifrons هم می توان استفاده کرد .
  •  از کنه کش هایی چون تترا دیفون به نسبت ۲ در ۱۰۰۰ ، نئورون ۱ در ۱۰۰۰ ، اورتوس ۰/۵ در ۱۰۰۰ و امایت ۲ در ۱۰۰۰ می توان استفاده نمود .

۲ – سوسک شاخدار یا کرگدنی درخت نخل (oryctes elegans)

آفات درخت نخل خرما

همانطور که در تصویر مشاهده می کنید این سوسک شباهت  زیادی با کرگدن دارد و به همین دلیل نام آن را سوسک کرگدنی نامیده اند . این سوسک در وسط سر خود دارای یک شاخ بلند است . این شاخ در کرگدن های نر بزرگتر می باشد . طول آن ها بین ۳۲ الی ۳۹ میلی متر است . حشرات نر و ماده آن براق ، به رنگ قهوه ای مایل به سیاه و گاهی بلوطی دیده می شوند .

  • این سوسک ها دارای لاروهای بزرگ ، خمیده و به رنگ سفید متمایل به خاکستری است .
  • طول لاروها بین ۹۰ الی ۱۰۰ میلی متر  و عرض آن ها بین ۱۰ الی ۱۷ میلی متر است .
  • لاروها در سنین مختلف در قاعده ی دمبرگ های پایینی تاج درخت نخل ، زمستان را می گذرانند .
  • شفیره آن ها به رنگ سفید و نارنجی کم رنگ می باشد .
  • مراحل شفیرگی آن کوتاه و در فصل بهار است .
  • حشرات بالغ در فصل بهار از شفیره خارج می گردند .
  • هرچند وجود آن ها بسته به شرایط آب و هوایی است .
  • این آفت تنها یک نسل در سال دارد .

خسارت 

حشرات کامل همزمان با تشکیل گل آذین درخت نخل خرما ، فعالیت خود را آغاز می کنند . سوسک کرگدنی از گل آذین ها و برگ های جوان درخت نخل تغذیه کرده و به آن ها آسیب می رسانند . سوسک های ماده حدود ۲۵ عدد تخم در قسمت تاج درخت نخل و در قاعده اصلی برگ ها و الیاف درخت می گذارد . لاروهای به وجود آمده از برگ ، گل آذین و شیره گیاهی درخت تغذیه می کنند . با تغذیه آن ها ، میوه های ریز و کوچک تشکیل می شود که از کیفیت بالایی برخوردار نیستند .

لاروها می توانند به جوانه های انتهایی گیاه حمله کرده و موجب ضعیف شدن و کاهش رشد و گاها مرگ درخت نخل شوند . اوج فعالیت لارو ها در ماه های خرداد و تیر است .

 مبارزه :

  • درختان پوسیده و بافت مرده را از نخلستان حذف کنید .
  • آبیاری درست ( آبیاری قطره ای ) و به موقع به منظور جلوگیری از رطوبت زیاد .
  • عملیات هرس را در فصل زمستان انجام دهید .
  • در زمان گرده افشانی ، لارو آن ها را در تاج درخت نخل نابود کنید .
  • از کاشت درخت نخل به صورت متراکم در نخلستان هاخودداری کنید .
  • در فصل بهار و تابستان می توان در سطح نخلستان ها ، از تله های نوری استفاده کرد .
  • از روش های کنترل بیولوژیک و به کارگیری سنجاب های نخلی هندی با نام علمی  funumbulus palmarum و زنبورهای scolia sp می توان کمک گرفت .
  • لاروهای این نوع آفات توسط قارچی به نام metarhizum anisopliae نیز بیمار می شوند .
  • در اواخر فصل اسفند تا اواخر فصل تابستان می توان از طعمه های مسموم به سم کارباریل سوین ( ۵۰  لیتر آب + ۱۰۰ کیلو سبوس + ۱۰۰۰ گرم سم کارباریل سوین ) استفاده نمود . این ترکیب را در هنگام غروب در قسمت تاج درخت نخل قرار دهید .

۳ – سوسک چوبخوار خرما ( pseudophilus testaceus )

آفات درخت نخل خرما

یکی دیگر از آفات درخت نخل خرما سوسک چوبخوار یا سوسک شاخک بلند می باشد . اندازه ی سوسک ماده و بالغ ۲/۵ الی ۳/۵ سانتی متر و سوسک نر ۲ الی ۲/۵ سانتی متر می باشد . بدن این سوسک ها به رنگ قهوه ای روشن و کرکدار است . این سوسک ها دارای شاخک های بلند و در نرها تا انتهای بدن می رسد .

  • لاروهای آن به رنگ سفید و رنگ سر قهوه ای است .
  • تخم ها به رنگ سفید ، شفاف ، بیضی و به طول ۲ الی ۴ میلی متر و به عرض ۱/۵ میلی متر می باشد .
  • شفیره ی این سوسک ها کشیده و به طول ۲/۵ الی ۳ سانتی متر و عرض ۱ الی ۱/۵ سانتی متر می باشد .
  • این آفت در سال یک نسل دارد .
  • آن ها در اردیبهشت و خرداد ماه دیده می شوند .
  • زندگی سوسک ها بین ۲ الی ۳ هفته طول می کشد .
  • سوسک ها ماده پس از جفت گیری ، در تاج درختان ( نزدیک قاعده ی دمبرگ های جوان ) تخم گذاری می کنند .
  • تخم ها به مدت ۸ الی ۱۰ ماه از سال را در داخل تنه و قاعده دمبرگ درخت نخل می گذرانند .
  • در بهار سال بعدی ، تخم ها به شفیره تبدیل می گرددند .
  • دوره ی شفیرگی ۲۰ روز طول می کشد و در نتیجه سوسک ها در اردیبهشت ماه ظاهر می شوند .

خسارت 

سوسک ها با تغذیه خود از بافت تنه ی درخت و قاعده ی دمبرگ ها ، باعث تشکیل دالان هایی در داخل تنه ها و سوراخ های زیادی در قاعده ی برگ ها می شوند . در داخل سوراخ ها و دالان ها ، فضولات زیادی تولید می کنند که با شیره نباتی مخلوط شده و به رنگ سیاه در می آید . در نتیجه محصول به دست آمده از کیفیت مناسبی برخوردار نبوده و حتی ممکن است درخت نخل ، در اثر وزش بادهای سنگین بیفتد .

 مبارزه :

می توان با بکار گیری فرومون های جنسی از گسترش این آفات جلوگیری کنید . فرومون جنسی این آفات در بازار عرضه می شود  (منظور همان تله های فرمونی است ) .

استفاده از تله ی فرمونی . این تله ها انواع مختلفی دارند که عبارتند از :

  • تله ی دلتا 
  • تله ی مکفیل 
  • تله ی سرا ترپ
  • تله ی سطلی
  • تله ی دام
  • همگی این تله ها برای به دام انداختن حشرات مورد استفاده قرار می گیرند . این تله ها با جلب حشرات باعث عدم تخم ریزی آن ها و در نتیجه کاهش تکثیر آن ها می شوند .
  • آبیاری مناسب انجام دهید .
  • بهداشت نخلستان ها را رعایت کنید .
  • عملیات هرس را به موقع انجام دهید .
  • از کودهای پتاسیم برای تقویت آن ها استفاده کنید .
  • از روش های شیمیایی یعنی به کار گیری سموم اکتیلیک یا دورسبان در کنترل آن ها موثر است . این سمپاشی باید در در زمان  خروج سوسک ها از شفیره ، قبل از جفت گیری و قبل از پرواز سوسک ها صورت گیرد .

۴ – شپشک های شفاف درخت نخل خرما (palmaspis phoenicis)

از آفات درخت نخل می توان به شپشک های شفاف اشاره نمود . بدن حشرات نر بیضی و بدن حشرات ماده به شکل گلابی است . حشرات نر از حشرات ماده ، کوچک تر می باشند . رنگ قسمت عقب بدن این حشرات به رنگ زرد مایل به سبز روشن و در قسمت جلو به رنگ قرمز مایل به قهوه ای می باشد . قسمت پشت بدن آن ها برجسته و از نوعی ماده ی مومی نفوذ ناپذیر پوشیده شده است .

  • این آفات سه نسل در سال دارند .
  • نسل های بهاره و تابستاه کوتاه تر از نسل های پاییزه و زمستانه است .
  • حشرات ماده و جوان زمستان را روی درخت سپری می کنند .
  • حشرات در فصل بهار بالغ می شوند .
  • حشرات ماده حدود ۱۵ الی ۲۰ عدد تخم در شکم خود دارد .
  • در اردیبهشت ماه پوره های نسل اول از شکم حشره ماده خارج می شوند .
  • پوره ها از برگ از ساقه ی درخت نخل ، تغذیه می کنند .
  • به ترتیب پوره های نسل دوم در مرداد و پوره ها ی نسل سوم در آبان و آذر ماه به وجود می آیند ( به دلیل سردی هوا تا بهار سال بعدی به شکل جوان و بالغ روی درخت می مانند ) .

خسارت 

این آفات به درختان ۱۰ الی ۱۲ ساله و یا بیشتر آسیب می رسانند . با تغذیه از برگچه ها ، محور میانی برگ ، خوشه ها و میوه ها باعث خسارت و افت محصول می شوند . با تغذیه آن ها ، برگ ها به رنگ زرد در آمده و سپس خشک و از بین می روند .

 مبارزه :

از روش های کنترل بیولوژیک که در موارد زیر به ان ها اشاره شده است می توان استفاده نمود :

  •  کفشدوزک chilochorus bipustulatus
  • سوسک cybocephalus palmarum
  • سوسک cybocephalus rufifrons
  • سوسک cybocephalus mesopotamicas

زمانی که ۷۵% پوره ها از تخم خارج شد ، زمان مناسبی برای سمپاشی می باشد . در جنوب کشور ماه های اردیبهشت ، خرداد ، آبان و آذر زمان مناسبی برای سمپاشی می باشد . به علت پایین بودن گرمای روزانه در فصل پاییز ( آبان و آذر ) سمپاشی در این زمان توصیه می گردد . در این هنگام استفاده از روغن ، گیاه سوزی نخواهد داشت .

۵ – زنجره یا زنجرک درخت نخل خرما (ommatissus binotatus)

از آفات دیگر درخت نخل خرما می توان به زنجرک یا زنجره خرما نیز اشاره کرد . این حشرات دارای بال هستند . حشره ماده به رنگ زرد مایل به سبز و به طول ۵ میلی متر دیده می شود . روی بدن آفات ماده ۵ الی ۱۰ لکه ی سیاه وجود دارد . در سطح پشتی بدن ۴ الی ۱۰ لکه سیاه قابل مشاهده است . زنجره نر نسبت به ماده کوچک تر و در روی حلقه‌های شکم لکه‌های سیاه رنگ وجود ندارد .

  • تخم های این حشرات بیضی و به رنگ زرد مایل به سبز است .
  •  زنجرک درخت نخل دارای سه سن پورگی می باشد .
  • پوره های این حشرات پس از خروج از تخم ، دارای سه پا هستند و در انتهای شکم ، تارهای رشته ای بلندی دارد که تعداد آن ها به ۱۶ عدد می رسد .
  • درختانی که در مجاورت نهرهای آب قرار دارند ، بیشتر تحت آلودگی قرار دارند  .
  • در جنوب کشور به این آفات شیره یا عسلک گفته می شود .

خسارت 

زنجرک خرما به نخل های زینتی ( درختان غیر مثمر ) هم آسیب می زند . این حشرات با استفاده از خرطوم های خود از شیره ی برگ ها تغذیه و مواد سبزینه را مکیده و فضولات به همراه عسلک تولید می کنند . به همین علت سطح برگ ها از قارچ های مولد دوده ، پوشیده می شود . در نتیجه برگچه ها خشکیده و میوه ی درختان آلوده کوچک ، رنگ پریده ، لاغر و فاقد رشد کافی می باشند .

 مبارزه :

  • استفاده از تله های زرد رنگ و چسبنده .
  • رعایت فاصله کاشت درختان بین ۸ تا ۱۰ متر .
  • عملیات هرس به موقع صورت گیرد ( انجام هرس سبز بعد از تخمگذاری حشره ) .
  • درختان را از نظر کمبود پتاسیم بررسی کنید .
  • در صورت نیاز می توان از سموم شیمیایی چون سم زولون استفاده نمود . در صورت لزوم در دو مرتبه سمپاشی انجام دهید . نوبت اول سمپاشی  ۱۰ روز پس از گرده افشانی . نوبت دوم سمپاشی ، پس از برداشت محصول انجام شود .

۶ – کرم گرده خوار درخت نخل خرما (GREATER DATE MOTH)

از دیگر آفات درخت نخل خرما می توان به کرم گرده خوار با نام علمی Arenipses sabella یا شب پره بزرگ خرما اشاره نمود . این آفات در تمام مناطق خرما خیز کشور دیده می شود . حشرات بالغ و کامل این کرم ها ، پروانه ای با بال های باز  به طول ۳/۵ الی ۴ سانتی متر می باشد . رنگ این پروانه ها قهوه ای کم رنگ تا خاکستری است .

  • لاروهای آفت به رنگ قهوه ای تیره و به طول ۴۰ میلی متر می باشد .
  • در حالی که شفیره ها به رنگ سفید و کشیده است .
  • این آفات ۲ نسل در سال دارد .
  • پروانه های نسل اول ، از شفیره های زمستانی خود و قبل از بازشدن غلاف های گل در بهار ، خارج می شوند.
  • حشرات بالغ و ماده پس از جفت گیری ، تخم های خو را در انتهای غلاف و یا کنار برگچه و ساقه ی درخت نخل می گذارد .
  • لاروها پس از ۱۰ روز از تخم ها بیرون آمده و بلافاصله شروع به تغذیه از گرده ی گل ها و میوه ها می کنند .
  • دوران لاروی آن ها ۲۵ الی ۳۰ روز است .
  • در تاج درخت به شفیره تبدیل شده و حدود ۱۰ الی ۱۵ روز ، پروانه ی نسل دوم به وجود می آید .
  •  این آفات در حدود ۶۵ روز کرده و کرم های نسل دوم از خرما در مرحله ی خارک و رطب تغذیه کرده و در تاج درخت نخل به شفیره تبدیل می شود .

خسارت 

لاروهای این آفات در فصل بهار به گل آذین ها و خوشه های گل دهنده ی نر و گاها به میوه های تازه تشکیل شده حمله کرده و سبب می شود خوشه ها شکل اصلی خود را از دست بدهند . این آفت می تواند ۷۰ % محصول را از بین ببرد . پس از باز شدن غلاف گل ها ، لاروها به گل های نرو ماده آسیب می رسانده و میوه های تازه تشکیل شده را می خورند .

از قسمت های زخم شده توسط لاروها ، ( در جنوب کشور به علت هوای گرم و مرطوب ) قارچ ها و باکتری ها وارد خوشه و میوه شده و باعث فاسد شدن آن ها می شوند . لاروهای نسل سوم از میوه های پودیز تغذیه می کنند . در اثر تغذیه ی آن ها دانه های خرمای تازه و سبز به رنگ زرد تیره در می آید .

 مبارزه :

این آفات در هنگام مبارزه با کرم های میوه خوار و زنجره خرما از بین رفته و نیازی به مبارزه جداگانه ندارند .

  • استفاده از تله های زرد رنگ و چسبنده .
  • استفاده از سم مالاتیون ۲/۵ لیتر در هکتار
  • استفاده از سم دیازینون ۱/۵ الی ۲ لیتر در هکتار
  •  استفاده از سم پیریمیفوس متیل اکتیلیک ۲ لیتر در هکتار

۷ – کرم میوه خوار خرما (BATRACHEDEA AMYDRAULA)

آفات دیگری که می توان اشاره کرد کرم میوه خوار خرما یا شب پره کوچک درخت نخل خرما ( به این آفات در خلیج فارس سرخه یا حصیره می گویند) نام دارد . حشرات بالغ این آفات پروانه ای با بال های باز به عرض ۱ الی ۱/۵  سانتی متر و طول ۶ الی ۸ میلی متر می باشد . بال های جلویی نیزه ای و به رنگ خردلی است و در سطح بدن آن نقاط قهوه ای ریزی دیده می شود . دارای شاخک های بند و بند است .

  • تخم ها گرد ، به قطر ۱ میلی متر و به رنگ سفید تا کرم دیده می شوند .
  • لاروها به رنگ زرد و شفاف و به طول ۱۰ الی ۱۲ میلی متر می باشد .
  • دارای شفیره هایی کشیده و به رنگ زرد می باشد .
  • محل تخم گذاری این پروانه ها در روی خوشه ها ، اطراف برگچه ها و در قاعده ی تاج است .
  • لاروهای کرم میوه خوار از مرداد تا اسفندماه در میان پیله های به وجود آمده در درخت خرما ، می گذرانند .
  • پروانه ها همزمان با شروع گرده افشانی در بهار ( اردیبهشت ماه ) ظاهر می شوند .
  • این آفات سه نسل در طول سال دارد .
  • دوره ی کامل زندگی این حشرات ۱ الی ۱/۵ ماه می باشد .
  • این حشرات می توانند بین ۵۰ الی ۷۰ درصد محصول را نابود کنند .

خسارت 

پروانه های بالغ از گرده های درخت خرما تغذیه می کنند . ماده ها پس از جفت گیری به صورت انفرادی  در روی خوشه ها ، دم میوه های کنار برگچه ها و قاعده ی تاج درخت نخل تخم گذاری می کنند . تخم ها پس از ۱ هفته به لارو تبدیل می شوند . لاروها پس از بیرون آمدن به سمت میوه های تازه حرکت می کنند . در اطراف میوه ها تار می تنند و در نهایت از آن ها تغذیه می کنند . رنگ میوه های تازه و سبز به رنگ قهوه ای تیره در آمده و ریزش پیدا می کنند . طول زندگی لارو ها به مدت ۱۵ روز است . هر لارو می تواند بین ۳ الی ۵ میوه را نابود کند . لاروهها پس از ۱۵ روز در لابه لای برگچه ها به شفیره تبدیل می شود .

 مبارزه :

  • از روش های کنترل بیولوژیک به کار گیری دشمنان طبیعی چون زنبور پارازیتوئید Habrobracon hebetor می توان استفاده نمود .
  • خوشه های خرما را با استفاده از الیاف حصیری بپوشانید . در این مدت نمی تواند حشرات ماده روی خوشه ها و میوه ها تخم گذاری کند . بعد از ۳۵ الی ۴۰ روز پس کامل شدن خوشه های گل می توانید آن ها را باز کنید .
  • این آفات در هنگام مبارزه با کرم های خوار درخت نخل و زنجره خرما از بین رفته و نیازی به مبارزه جداگانه ندارند در صورت نیاز می توانید از روش های شیمیایی در یک یا دو مرحله استفاده کنید . مرحله ی اول ۷ الی ۱۰ روز قبل از تلقیح و مرحله ی اول بعد از ۵ روز بعد از تلقیح می باشد .

۸ – سوسک سرخرطومی حنایی خرما(RHYNCHOPHORUS FERRUGINEUS)

سوسک حنایی خرما با نام علمی Rhynchophorus ferrugineus از دیگر آفات درخت نخل خرما است . این سوسک دارای خرطوم است و به همین علت نام آن را سوسک خرطومی نام گذاری کرده اند . این آفات از طریق نهال آلوده از کشور پاکستان به کشور ایران وارد شده است . حشرات بالغ قادر به پرواز هستند . یعنی می توانند روی درختان سالم هم پرواز کرده و شروع به فعالیت کنند . 

  • طول بدن سوسک های بالغ بین ۲ الی ۵ سانتی متر می باشد .
  • بسیاری از آن ها به رنگ حنایی یا آجری دیده می شود .
  • حشره ی کامل و بالغ ماده پس از جفت گیری حدود ۳۰۰ الی ۵۰۰ تخم در تاج درخت ، محل اتصال برگ های جوان به ساقه و یا در قسمت های مختلف و زخمی درخت می گذارد .
  • تخم ها سفید رنگ ، براق ، بیضی و ۱ الی ۲/۵ میلی متر طول دارند .
  • لاروها بعد از مدت سه روز تفریخ می شوند .
  • به محض خارج شدن برای تغذیه خود به بافت های نرم و جوان درخت وارد می شوند .
  • حدود ۷ الی ۱۰ روز چرخه ی زندگی به طول می انجامد .

خسارت 

خسارت های این آفات ، بیشتر در مرحله ی لاروی صورت می گیرد . لاروهای سوسک ها از غلاف ها و جوانه های تازه برگ تغذیه کرده و می تواند سوراخ هایی به طول ۱ متر در تنه ی درخت نخل خرما ایجاد کند . این عمل باعث تضعیف شدن و حتی مرگ درختان نخل خواهد شد . از سوراخ های تشکیل شده ، شیره تراوش می شود که بر اثر فعالیت میکروارگانیسم‌ها بر روی شیره درخت و فضولات لاروها ، بوی خاصی از آن ها به مشام می رسد . لاروها می توانند تنه جوش های تشکیل شده در درخت را مورد حمله قرار داده و برگ های آن ها را خشک کند .

 مبارزه :

  • از نهال های سالم و عاری از بیماری در نخلستان استفاده کرده و اصول قرنطینه ای را رعایت کنید .
  • پاجوش ها و تنه جوش ها را قبل از تخم ریزی آفات هرس کنید .
  • پاجوش ها و تنه جوش های آلوده را حذف کرده و روی محل زخم ها را با پوشش های پلاستیکی بپوشانید .
  • از زخم و آسیب دیدن درختان نخل جلوگیری کنید .
برچسب ها

دانه برفی

باعث افتخار ماست که با ارائه اطلاعات به شما عزیزان ، در زیبایی منازل و محیط اطراف شما نقش داشته باشیم .

نوشته های مشابه

دیدگاه بگذارید

avatar
بستن